ააფი
ბიზნესმენი
გამოწერა
კონსალტინგი
წიგნები
კონტაქტი
კითხვა–პასუხი
აუდიტორული საქმიანობა
აღრიცხვა და გადასახადები
იურიდიული კონსულტაცია
საბანკო სისტემა
სადაზღვევო საქმიანობა
სტუმარი
ლოგიკური ამოცანა
სხვადასხვა
შრომის ბირჟა
ნორმატიული დოკუმენტები
შეკითხვა რედაქციას
"აუდიტი, აღრიცხვა, ფინანსების" სტატიები
კითხვა-პასუხი - #11(ნოემბერი),2011
ამ რუბრიკით ჟურნალში ქვეყნდება პასუხები ჩვენი მკითხველების იმ შეკითხვებზე, რომლებიც ბუღალტრულ აღრიცხვას, საგადასახადო და საბაჟო კანონმდებლობასა და სამოქალაქო სამართალს შეეხება. დასმულ შეკითხვებზე პასუხს გასცემენ შპს "ააფ-მენეჯმენტი"-ს მენეჯერები, ქართული აუდიტური კომპანიების - შპს "ცოდნისა"-ს და შპს "ააფ კონსალტინგი"-ს აუდიტორები, საქართველოს სხვა წამყვანი საკონსულტაციო ფირმების სპეციალისტები.

შეკითხვები მოგვაწოდეთ წერილობითი სახით, ფოსტით, ელექტრონული ფოსტით, ფაქსით ან სხვა საშუალებით. უშუალოდ რედაქციიდან ჟურნალის ხელმომწერებს შეუძლიათ შეკითხვით მოგვმართონ ტელეფონის მეშვეობითაც. ანონიმური შეკითხვები მიღებული არ იქნება! თუმცა შეკითხვის ავტორთა ვინაობა ჟურნალში არ გამოქვეყნდება.

შეკითხვები მიიღება ელექტრონული ფოსტით: info@aaf.ge  ან ტელ/ფაქსით: 239-33-50.

წინამდებარე ნომერში მკითხველთა შეკითხვებს პასუხობს შპს აუდიტური კონცერნი `ცოდნისა~ ს აუდიტისა და კონსალტინგის მენეჯერი ნინო შავშიშვილი.

კითხვა: შპს-მ იმპორტირებული საქონელი (ქვის კერამიკული ფილა, დეკორატიული ცემენტი, მოჭიქული ნატიფი კერამიკა, სილიკონი და სხვა), რომლის რეალიზაციას ახდენს მომხმარებლებზე, გამოიყენა `შოურუმის~ მოსაწყობად ოფისში. საქონელი რეალიზაციაში გატარდა თვითღირებულებით და დაიბეგრა დამატებული ღირებულების გადასახადით. საქონლის ღირებულება დღგ-ის ჩათვლით შეადგენს 509 ლარს. ასევე მუშებზე გაიცა 250 ლარი მომსახურების ანაზღაურება. მოხმარებული საქონლის ღირებულება ოპერაციის ხასიათიდან გამომდინარე შესაძლოა განხილულ იქნეს, როგორც დანახარჯები საქონლის რეკლამაზე ან ოფისის კეთილმოწყობაზე. ოფისი კომპანიას აქვს აღებული იჯარით.

გთხოვთ განგვიმარტოთ, ექვემდებარება თუ არა მოხმარებული საქონლის ღირებულება დაბეგვრას, უნდა აისახოს ხარჯებში თუ მოხდეს მისი კაპიტალიზება 21ხხ კლასზე, როგორც იჯარით აღებული ქონების კეთილმოწყობა? იმ შემთხვევაში, თუ ავიღებთ 21xx კლასზე, ექვემდებარება თუ არა ქონების გადასახადით დაბეგვრას? ასევე გაცნობებთ, რომ კომპანია იყენებს ძირითადი საშუალებების ღირებულების სრულად გამოქვითვის მეთოდს. გთხოვთ მიგვითითოთ შესაბამისი ბუღალტრული გატარებები.

პასუხი:
ზოგადად, ამ კითხვაზე პასუხი დამოკიდებულია იმაზე, თუ როგორია თქვენს მიერ მოწყობილი `შოურუმი~ - დროებითი ექსპოზიციაა თუ კაპიტალური. თუ ის სარეკლამო ან საოფისე დანიშნულების დროებით ექსპოზიციას წარმოადგენს (ანუ, რომლის მოშლა ნებისმიერ დროს არის შესაძლებელი მცირე ძალისხმევით), მაშინ მასზე გაწეული ხარჯი მიმდინარე პერიოდის ხარჯია (აღირიცხება 73xx ან 74xx-იან ანგარიშებზე). თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, როგორც ჩანს, კითხვის ავტორი მას მუდმივ ექსპოზიციად (ანუ, რომლის მოშლა ასევე კაპიტალურ დანახარჯებს მოითხოვს) განიხილავს. მაშინ, მასზე გაწეული ხარჯი უნდა აისახოს 2190 ანგარიშზე, როგორც იჯარით აღებული ქონების კეთილმოწყობა. ამ შემთხვევაში მას დაერიცხება ფინანსური ცვეთა და მისი ნარჩენი ღირებულება მონაწილეობას მიიღებს ქონების გადასახადის გამოანგარიშებაში. თუმცა, ამ ხარჯის 100%-იანი გამოქვითვა ვერ მოხდება, რადგან სსკ 115-ე მუხლის მე-4 ნაწილის `ა~ პუნქტის მიხედვით, `4. იჯარით აღებულ ძირითად საშუალებათა რემონტის ხარჯები, თუ მისი ჩატარება ხელშეკრულების შესაბამისად გათვალისწინებული არ არის საიჯარო გადასახდელების შემცირების ხარჯზე, ექვემდებარება ძირითად საშუალებათა მიმღებთან კაპიტალიზებას და საანგარიშო პერიოდის ბოლოსთვის ქმნის ცალკე ჯგუფს, რომლის დროსაც:
ა) გაწეული ხარჯები ერთობლივი შემოსავლიდან გამოიქვითება ამ კოდექსით ძირითად საშუალებათა მიმართ დადგენილი ამორტიზაციის ნორმების მიხედვით, 15 პროცენტის ოდენობით~.

ნებისმიერ შემთხვევაში, გაუგებარია, თუ გახარჯული საქონელი `რატომ გატარდა თვითღირებულებით და დაიბეგრა დამატებული ღირებულების გადასახადით~. საკუთარი მოხმარებისათვის საქონლის გამოყენება არ წარმოადგენს არც მიწოდებას და არც დღგ-ით იბეგრება. გამონაკლისია მხოლოდ საკუთარი წარმოებისშენობა ნაგებობების ძირითად საშუალებად გამოყენების შემთხვევა, მაგრამ არა გვგონია, რომ იჯარით აღებულ ოფისში `შოურუმის~ მოწყობა ამ შემთხვევად შეიძლება იქნეს განხილული.

იჯარით აღებულ ოფისში `შოურუმის~ მოწყობის კაპიტალურ დანახარჯად განხილვის შემთხვევაში, თუ კითხვაში აღნიშნული 509 ლარი დღგ-ის ჩათვლითაა, ხოლო 250 ლარი _ საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით, მაშინ ბუღალტრულ გატარებებს ექნება სახე:

დ-ტი 2190 კ-ტი 1620 431.36=;
დ-ტი 2190 კ-ტი 3130 250=, დ-ტი 3130 კ-ტი 3320 50=.

კითხვა: შპს-ს ჰყავს უცხოელი მიმწოდებლები. საქონლის მოწოდება ხდება CIF, CPT, CIP, DDU, DDP პირობით. მიმწოდებლის ინვოისში საქონლისა და ტრანსპორტირების ღირებულებები გამიჯნულია ცალ-ცალკე.

გთხოვთ განგვიმარტოთ, აღნიშნული სატრანსპორტო მომსახურება განიხილება თუ არა საერთაშორისო გადაზიდვად და დაიბეგრება თუ არა გადახდის წყაროსთან? თუ დაიბეგრება, რა განაკვეთით (10 თუ 15%)? გთხოვთ მიუთითოთ შესაბამისი მუხლები.

პასუხი:
`INCOTERMS-2010~-ის საერთაშორისო სავაჭრო ტერმინების თანახმად, CIF, CPT, CIP მიწოდების პირობები გულისხმობს, რომ ადგილი აქვს მიწოდებას, როდესაც საქონლის ტრანსპორტირების ხარჯებს იხდის გამყიდველი. ამიტომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ტრანსპორტირების ღირებულებას მყიდველი ცალკე უნაზღაურებს გამყიდველს, მაგრამ მიწოდების პირობა CIF, CPT ან CIP-ია, გამყიდველისთვის გადახდილი ან გადასახდელი საქონლის ტრანსპორტირების თანხა მყიდველისათვის წარმოადგენს საქონლის შესყიდვის ღირებულების ნაწილს და არა _ მომსახურების ანაზღაურებას. შესაბამისად, ის გადახდის წყაროსთან გადასახადით არ დაიბეგრება.

DDU, DAF, DEQ და DES მიწოდების პირობები 2011 წლის 1 იანვრიდან გაუქმებულია, DAT, DAP და DDP მიწოდების პირობების მიხედვით კი, ტვირთის დანიშნულების ადგილამდე ჩამოტანის რისკები ასევე ეკისრება მყიდველს. შესაბამისად, მყიდველი არც ამ შემთხვევაში უხდის მომსახურების ღირებულებას გამყიდველს. მისთვის გადახდილი თანხები საქონლის ღირებულების შემადგენელი ნაწილია, თუნდაც დანიშნულების ადგილამდე ტრანსპორტირების ღირებულება გამყიდველს ცალკე მუხლად ჰქონდეს გამოყოფილი მყიდველისთვის წარდგენილ ინვოისში.

იმ შემთხვევაში, თუ საქონლის მიწოდება ხორციელდება EXW, FCA, FAS ან FOB პირობებით, მაშინ მყიდველის მიერ არარეზიდენტისათვის, რომელსაც არ აქვს საქართველოში მუდმივი დაწესებულება, საქონლის ტრანსპორტირების თანხის ანაზღაურება, თუნდაც ეს არარეზიდენტი არა მესამე პირს, არამედ უშუალოდ გამყიდველს წარმოადგენდეს, საერთაშორისო გადაზიდვის მომსახურების ანაზღაურებაა და დაიბეგრება გადახდის წყაროსთან გადასახადის 10%-იანი განაკვეთით სსკ 104-ე მუხლის 1-`ჟ~ და 134-ე მუხლის 1-`გ~ პუნქტების შესაბამისად.

კითხვა: არარეზიდენტ კომპანიას საქართველოში აქვს მუდმივი დაწესებულება. მუდმივი დაწესებულების პროექტის ხარჯთაღრიცხვაში გათვალისწინებულია არარეზიდენტის საწარმოს სათავო ოფისიდან დაქირავებული თანამშრომლის საქართველოში ვიზიტისა და ცხოვრების ხარჯები (კვებისა და სასტუმროს ხარჯები). გთხოვთ განგვიმარტოთ, იბეგრება თუ არა ეს განაცემი გადახდის წყაროსთან?

პასუხი:
თუ აღნიშნული ხარჯები არარეზიდენტის მუდმივი დაწესებულების პროექტის ხარჯთაღრიცხვაში გათვალისწინებულია, ეს იმას ნიშნავს, რომ ამ ხარჯების ანაზღაურება ხდება არარეზიდენტის მუდმივი დაწესებულების სახელით. იმის გათვალისწინებით, რომ სსკ მე-12 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად,

`1. დაქირავებით მუშაობად ითვლება:

ა) ფიზიკური პირის მიერ ვალდებულების შესრულება იმ ურთიერთობათა ფარგლებში, რომლებიც რეგულირდება საქართველოს ან/და უცხო ქვეყნის შრომის კანონმდებლობით~, მოცემულ შემთხვევაში საქართველოში ვიზიტად მყოფი არარეზიდენტის თანამშრომელი უნდა განვიხილოთ, როგორც ამ არარეზიდენტის მუდმივი დაწესებულების დაქირავებული თანამშრომელი (პასუხში ვიგულისხმებთ, რომ არარეზიდენტი კომპანიის მუდმივი დაწესებულება რეგისტრირებულია გადასახადის გადამხდელად საქართველოში). ასეთი განხილვის შემდეგ უნდა გადაწყდეს, თანამშრომლის ვიზიტი საქართველოში და აქ გაწეული ხარჯები უნდა შეფასდეს მისი მუდმივი სამუშაო ადგილის მიმართ სამივლინებო ხარჯებად, რაც საშემოსავლო გადასახადით არ იბეგრება, თუ დაქირავებულის ცხოვრების ხარჯებად, რაც დამქირავებლის მიერ მათი ანაზღაურების შემთხვევაში ხელფასთან გათანაბრებულ განაცემს წარმოადგენს და იბეგრება საშემოსავლო გადასახადით გადახდის წყაროთან. სამწუხაროდ, დასმული შეკითხვა ამ საკითხის გადასაწყვეტად საჭირო ინფორმაციას არ შეიცავს, კერძოდ, უცნობია, თუ რა არის დაქირავებულის მუდმივი სამუშაო ადგილი, რაც არსებითია იმისათვის, რომ განვსაზღვროთ, ადგილი აქვს მივლინებას მუდმივი სამუშაო ადგილის ფარგლებს გარეთ თუ ცხოვრებას მუდმივი სამუშაო ადგილის სიახლოვეს. შესაბამისად. გთხოვთ დააკონკრეტოთ კონკრეტული გარემოებები.

კითხვა: ფიზიკური პირი რეგისტრირებულია ინდმეწარმედ, რომელიც ყიდულობს საქართველოში ავტომობილს (საქართველოს მოქალაქეებისგან) და გარკვეული ფასნამატით ისევ ყიდის მას საქართველოშივე. ზემოთ ნახსენები ფიზიკური პირი (ინდმეწარმე) ავტომობილის გაყიდვისას მყიდველს საფასურს არიცხინებს საკუთარ საბანკო ანგარიშზე, რითაც ადასტურებს რეალიზაციიდან მიღებულ თანხას (ნავაჭრს).

გთხოვთ მიპასუხოთ, როგორ უნდა დააფიქსიროს ფიზიკურმა პირმა (ინდმეწარმემ), თუ რა თანხა გადაიხადა იმ ავტომობილში, რომელიც მან შემდგომ გაყიდა?

რომელი საბუთი წარმოადგენს აღნიშნულ შემთხვევაში ხარჯის დამადასტურებელ დოკუმენტს, სადაც ნაჩვენები იქნება, რომ მან იყიდა ავტომობილი და მასში გადაიხადა X ლარი/ან დოლარი?

პასუხი:
როგორც წესი, ავტომანქანის შესყიდვის დროს მხარეთა შორის უნდა გაფორმდეს ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელშიც დაფიქსირდება ნასყიდობის ფასი. თუმცა, ხშირია ისეთი შემთხვევა, როდესაც მხარეები არ იწუხებენ თავს ამ ხელშეკრულების შედგენით და მანქანის გადაფორმება გამყიდველიდან მყიდველზე ხდება შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში წარდგენილი ერთობლივი განცხადებით, სადაც არ არის ნასყიდობის ფასი მითითებული. გამოსავალი მარტივია _ მომსახურების სააგენტოში ერთობლივი განცხადების წარდგენამდე გამყიდველს უნდა მოსთხოვოთ სასაქონლო ზედნადების ან მისი იდენტური შინაარსის მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმება, სადაც დაფიქსირებული იქნება ავტომანქანის ფასი, გადახდის პირობები, ასევე გამყიდველის და მყიდველის რეკვიზიტები, ხოლო ნაღდი ფულის გადაცემისას გამყიდველმა უნდა დაადასტუროს მყიდველისაგან შესაბამისი თანხის მიღება თავისი ხელმოწერით სალაროს გასავლის ორდერზე ან მიღება-ჩაბარების აქტის დანართზე.

კითხვა: საგადასახადო კოდექსში 14.06.2011 წელს განხორციელებული ცვლილებების შემდეგ სსკ 133-ე მუხლის პირველი ნაწილი ჩამოყალიბდა შემდეგნაირად:

`1. არარეზიდენტის მუდმივი დაწესებულების ან რეზიდენტის მიერ ან მათი სახელით რეზიდენტი ფიზიკური პირისათვის (გარდა დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებული ფიზიკური პირისა) გადახდილი საიჯარო მომსახურების თანხა, გარდა ლიზინგის შემთხვევისა, იბეგრება გადახდის წყაროსთან~.

შეეხება თუ არა ეს ცვლილება 2011 წლის 1 იანვრიდან ამ კანონის ძალაში შესვლამდე დარიცხულ და გაცემულ საიჯარო მომსახურების თანხებს და უნდა შეიცვალოს თუ არა დარიცხვის მეთოდით მეიჯარის მიერ განხორციელებული ბუღალტრული გატარებები (პირობითად დავუშვათ, რომ საიჯარო მომსახურების ღირებულება შეადგენს 1000 ლარს დღგ-ის ჩათვლით):

დ-ტი 1410 კ-ტი 6110 1000 ლარი;                       
დ-ტი 6110 კ-ტი 3330 152.54 ლარი;   
დ-ტი 17ხხ კ-ტი 3320 169.49 ლარი

ასეთი გატარებებით:

დ-ტი 1410 კ-ტი 6110 1000 ლარი;
დ-ტი 6110 კ-ტი 3330 152.54 ლარი.

პასუხი:
14.06.2011 წ. საქართველოს კანონი, რომელმაც შეიტანა საგადასახადო კოდექსში მორიგი ცვლილებები, ამოქმედდა მისი გამოქვეყნებისთანავე _ 2011 წლის 28 ივნისს, მაგრამ მის ქმედებას უკუქცევითი ძალა არ მინიჭებია. შესაბამისად, ზემოაღნიშნული ცვლილება 2011 წლის 1 იანვრის მერე 28 ივნისამდე პერიოდში მეიჯარე ფიზიკურ პირებზე (დღგ-ის გადამხდელებზე) გაცემულ საიჯარო თანხებზე ვერ გავრცელდება და აღნიშნულ თარიღამდე მომხდარი საბუღალტრო გატარებები არ უნდა შეიცვალოს. შევნიშნავთ ასევე, რომ მესამე ბუღალტრული გატარება ასე უნდა გამოიყურებოდეს: დ-ტი 173X/`მოთხოვნა მოიჯარის მიმართ გადახდის წყაროსთან საშემოსავლო გადასახადის დაკავებაზე~ კ-ტი 1410 169.49 ლარი. მას შემდეგ, რაც მოიჯარე გადარიცხავს ბიუჯეტში მეიჯარისთვის დაკავებულ საშემოსავლო გადასახადის თანხას, მეიჯარის მიერ გატარდება: დ-ტი 3320 კ-ტი 173X, რადგან სსკ 133-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, `მეწარმე ფიზიკურ პირს, რომელმაც მიიღო საქართველოში გადახდის წყაროსთან დაბეგრილი საიჯარო მომსახურების თანხა, უფლება აქვს, ჩაითვალოს გადახდის წყაროსთან ბიუჯეტში გადახდილი გადასახადის თანხა~.

კითხვა: ძველი სსკ 971 მუხლის `საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების ვალდებულების~ მე-6 ნაწილის მიხედვით, `მომხმარებლად ჩაითვლება პირი, რომელიც ნაღდი ფულით (სრულად ან ნაწილობრივ) ანაზღაურებს მისთვის მიწოდებულ/მისაწოდებელ საქონელზე/მომსახურებაზე გადასახდელ თანხას, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც თანხა ანაზღაურდება მისთვის გამოწერილი საგადასახადოანგარიშ-ფაქტურების მიხედვით განსაზღვრული საქონლის/მომსახურების ღირებულების დასაფარავად~.

როგორც ვხედავთ, აქ ნახმარია ფრაზა `გამოწერილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურები~. აქედან გამომდინარე, პირისაგან ნაღდი ფულის მიღებისას, თუ სალარო აპარატის ჩეკი არ გაიცემოდა, უკვე უნდა არსებულიყო ან იმავე მომენტში უნდა დაწერილიყო საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა. ამ შემთხვევაში პირი, რომელსაც არ ჰქონდა გამოწერილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა და არ გასცემდა სალარო აპარატის ჩეკს, ექვემდებარებოდა ჯარიმას. ახალი საგადასახადო კოდექსის 259 ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, ‘საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოყენების ვალდებულებისაგან თავისუფლდება:

ა) პირი მომხმარებელთაგან ანგარიშსწორების იმ ნაწილში, სადაც

ა.ა) გამოიყენება ნაღდი ფულით ანგარიშსწორების ფაქტის დამადასტურებელი, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით დამტკიცებული მკაცრი აღრიცხვის დოკუმენტი;

ა.ბ) საქონლის მიწოდებისათვის ან/და მომსახურების გაწევისათვის გამოიწერება საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა~.

როგორც ვხედავთ, აქ გამოყენებულია ფრაზა `გამოიწერება საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა~.

ნიშნავს თუ არა ეს ფრაზა ‘გამოიწერება საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა~ იმას, რომ თუ ავანსად მიღებულ თანხებზე არ მოხდა საკონტროლო-სალარო აპარატის ჩეკის გაცემა იმ მოსაზრებით, რომ დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციის განხორციელების დასრულების შემთხვევაში აუცილებლად გამოიწერება საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა, არ დაექვემდებარება ჯარიმას მომხმარებლებთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების წესების დარღვევისათვის?

პასუხი:
აშკარაა, რომ ახალმა საგადასახადო კოდექსმა გარკვეულწილად შეცვალა ამ კონკრეტულ საკითხში მიდგომა საკონტროლო-სალარო აპარატის ჩეკის გაცემაზე, რადგან `გამოწერილია~ და `გამოიწერება~ სხვადასხვა შინაარსის მატარებელი სიტყვებია.

ჩვენი აზრით, იმისათვის, რომ გადასახადის გადამხდელმა, რომელიც იღებს მყიდველისაგან/დამკვეთისაგან ნაღდ ფულს, გადაწყვიტოს საკონტროლო-სალარო აპარატის ჩეკის ამორტყმის საკითხი ახალი ნორმის შესაბამისად, მას ნაღდი ფულის მიღების დროს უკვე უნდა ჰქონდეს ინფორმაცია, რომ აღნიშნული თანხის შესაბამისი საქონლის მიწოდებაზე და მომსახურების გაწევაზე მან უნდა გამოწეროს საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა მყიდველის/დამკვეთის მოთხოვნის გამო. ეს იმას ნიშნავს, რომ ნაღდი ფულის მიღების მომენტისათვის ასეთი მოთხოვნა უკვე დაფიქსირებული უნდა იქნეს მყიდველის/დამკვეთის მიერ ან უშუალოდ ასეთი მოთხოვნის წარდგენით, ან გაფორმებული ხელშეკრულების ერთ-ერთი მუხლის მიხედვით. ამ შემთხვევაში საკონტროლო-სალარო აპარატის ჩეკის გაცემა საჭირო არ არის, ხოლო ნაღდი ფულის მიღების დროისათვის ასეთი ინფორმაცია არ არსებობს, მაშინ საკონტროლო-სალარო აპარატის ჩეკის ამორტყმა სავალდებულოა. დამატებით შევნიშნავთ, რომ წესით, საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერის მიზეზით საკონტროლო-სალარო აპარატის ჩეკის ამოურტყმელობის დროს მყიდველი/დამკვეთი აუცილებლად უნდა იყოს გადასახადის გადამხდელად რეგისტრირებული პირი, რადგან სსკ 175-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, `საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერის ვალდებულება არ წარმოიშობა იმ ფიზიკური პირის მიმართ, რომელიც არ არის რეგისტრირებული გადასახადის გადამხდელად, გარდა საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებით დადგენილი შემთხვევისა~.

კითხვა: ვთქვათ, მეწარმე ფიზიკურმა პირმა, რომელმაც ჯერ არ იცის, თუ რა შედეგით დასრულდება საანგარიშო წელი, 2011 წლის 25 სექტემბერს აიღო და პირადი მიზნებისთვის გამოიყენა აღნიშნული დროისთვის არსებული თავისუფალი ფული. რაც არ უნდა აბსურდულად მოგეჩვენოთ, შესაძლოა ეს ფაქტი გახდეს მოსადავებელი საგადასახადო ორგანოს მხრიდან, რომელმაც შეიძლება რაიმე საკანონმდებლო აქტზე დაყრდნობით ჩათვალოს ეს ხელფასთან გათანაბრებულ განაცემად, რომელიც უნდა დაბეგრილიყო თანხის აღების დროს. თუ არსებობს, გთხოვთ მიგვითითოთ საკანონმდებლო აქტი, ან საკანონმდებლო აქტის არ არსებობის შემთხვევაში - თქვენი მოსაზრება, რომლითაც ასეთ შესაძლო შემთხვევაში დავიცავთ გადამხდელის ინტერესებს.

პასუხი:
მეწარმე ფიზიკური პირი, თუნდაც ის ინდმეწარმედ იყოს რეგისტრირებული, `მეწარმეთა შესახებ~ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სამართლებრივ ურთიერთობებში გამოდის როგორც ფიზიკური პირი (განსხვავებით შპს-ების და სპს-ებისა) და ის თავისთავს ხელფასს ვერ გადაუხდის, რადგან შეუძლებელია დამქირავებელმა საკუთარი თავი დაიქირავოს. შესაბამისად, მის მიერ ინდსაწარმოს სალაროდან აღებული თანხა ვერ ჩაითვლება ხელფასთან გათანაბრებულ განაცემად. იმავე მიზეზით, ეს ვერც სესხად ჩაითვლება, რადგან იმისდამიუხედავად, თანხა მეწარმე ფიზიკური პირის სალაროშია თუ უშუალოდ მისხელში, ამ თანხის მესაკუთრე ერთი და იგივე პირია. ამგვარად, საგადასახადო ორგანოს მხრიდან მოდავების საფრთხეს ვერ ვხედავთ.

კითხვა: ძველი სსკ 134-ე მუხლის მიხედვით, საგადასახადო აგენტის მიერ გადახდის წყაროსთან გადასახადის გადამხდელისათვის გადასახადის დაუკავებლობა ან/და დაკავებული გადასახადის თანხის ბიუჯეტში არასრულად გადარიცხვა (გადახდა), იწვევდა დაჯარიმებას დაუკავებელი (გადასარიცხი) თანხის 10 პროცენტის ოდენობით.

ახალი სსკ 154-ე მუხლის მე-2 ნაწილის `ბ~ ქვეპუნქტის მიხედვით კი, საგადასახადო აგენტი ვალდებულია ‘`გადასახადის თანხის დაუკავებლობის შემთხვევაში ბიუჯეტში შეიტანოს დაუკავებელი გადასახადის თანხა ფაქტობრივად გადახდილი ანაზღაურების შესაბამისად და მასთან დაკავშირებული სანქციები~.

ახალ საგადასახადო კოდექსში არ იკითხება, არის თუ არა სანქცია და თუ არის, რა ოდენობისაა ასეთი სამართალდარღვევის შემთხვევაში.

ა) არსებობის შემთხვევაში გთხოვთ მიგვითითოთ საკანონმდებლო აქტი ან სხვა დოკუმენტი, რომლითაც განისაზღვრება სანქციის არსებობა და ოდენობა.

ბ) თუ არსებობს, დაეკისრება თუ არა სანქცია საგადასახადო აგენტს იმ შემთხვევაშიც, თუ გადასახადის თანხის დაკავებისა და ბიუჯეტში გადახდის ვალდებულების მომენტისათვის ბარათზე მას ერიცხება სალდირებული ზედმეტობა?

გავრცელებული პრაქტიკით, ასეთ შემთხვევაში საგადასახადო ორგანოები არ არიცხავენ სანქციებს. თუ დაარიცხეს, რომელ საკანონმდებლო აქტზე დაყრდნობით შეგვიძლია გადამხდელის ინტერესების დაცვა?

პასუხი:
ძველი (2005-2010 წლებში მოქმედი) საგადასახადო კოდექსის 134-ე მუხლის ანალოგიურ მუხლს, რომელიც უშუალოდ განსაზღვრავს გადამხდელის პასუხისმგებლობას გადახდის წყაროსთან გადასახადის დაუკავებლობის გამო, ახალი (2011 წლიდან ამოქმედებული) საგადასახადო კოდექსი არ შეიცავს. თუმცა, არსებობს სსკ 291-ე მუხლი `სხვა ჯარიმები~, რომლის თანახმად, `პირის მიერ ამ კოდექსით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობა, რისთვისაც ამავე კოდექსით გათვალისწინებულია პასუხისმგებლობა, მაგრამ არ არის განსაზღვრული ჯარიმის ოდენობა, -
იწვევს დაჯარიმებას 100 ლარის ოდენობით~.

ამ მუხლიდან და თქვენს მიერ ციტირებული სსკ 154-ე მუხლის მე-2 ნაწილის `ბ~ ქვეპუნქტიდან გამომდინარე, გადახდის წყაროსთან გადასახადის დაუკავებლობის ფაქტის გამოვლენის შემთხვევაში პირს, რომელსაც ასეთი დაკავება ევალებოდა საგადასახადო კოდექსით, ემუქრება დაჯარიმება 100 ლარის ოდენობით თითოეულ ამგვარ სამართალდარღვევაზე. აქვს თუ არა ამ მომენტში გადასახადებში სალდირებული ზედმეტობა გადასახადის გადამხდელს, მნიშვნელობა არ აქვს.

გარდა ამისა, თუ გადასახადი უნდა დაკავებულიყო გადახდის წყაროსთან და არ დაკავდა, ეს, როგორც წესი, იწვევს საგადასახადო დეკლარაციაში/გაანგარიშებაში გადასახადის შემცირებას, რაზეც პასუხისმგებლობა განსაზღვრული იყო ძველი სსკ 132-ე მუხლის მიხედვით და ამჟამად განსაზღვრულია ახლანდელი სსკ 275 ე მუხლით. სალდირებული ზედმეტობის არსებობა არ იმოქმედებს ამ მუხლით განსაზღვრული სანქციის ოდენობაზე, მაგრამ შეამცირებს ან არ დააკისრებს საურავებს გადასახადის გადამხდელს გადასახადის თანხის (რომელიც არ იყო დროულად დეკლარირებული) დამატებითი დარიცხვის გამო.

კითხვა: სსკ 112-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, ძირითადი საშუალებების მიმართ, გარდა საწარმოს კაპიტალში შეტანილისა, გადასახადის გადამხდელს უფლება აქვს, სრულად გამოქვითოს ამ აქტივების ღირებულება იმ საგადასახადო წელს, როდესაც ძირითადი საშუალებები ექსპლუატაციაში შევიდა.

ა) გვაინტერესებს, ვრცელდება თუ არა ეს შეზღუდვა 1000 ლარამდე ღირებულების ძირითად საშუალებებზე? მაგალითად, 2011 წლის 5 მარტს საწარმოს კაპიტალში შეტანილია 800 ლარის ღირებულების ძირითადი საშუალება. უნდა გამოიქვითოს თუ არა ერთობლივი შემოსავლიდან აღნიშნული ძირითადი საშუალების ღირებულება სრულად 2011 წელს?

ბ) უნდა გამოქვითულიყო თუ არა, მაგალითად, 2005 წლის 5 მარტს საწარმოს კაპიტალში შეტანილი 800 ლარის ძირითადი საშუალების ღირებულება სრულად 2005 წელს?

პასუხი:
ა) აღნიშნული შეზღუდვა დაწესებულია სსკ 112-ე მუხლით (`ძირითად საშუალებათა მიხედვით საამორტიზაციო ანარიცხების სრულად გამოქვითვა~), ამიტომ ის არ გავრცელდება 1000 ლარამდე ღირებულების ძირითადი საშუალებების გამოქვითვაზე. მათი გამოქვითვა განსაზღვრულია არა 112-ე, არამედ 111-ე მუხლის(`საამორტიზაციო ანარიცხები და გამოქვითები ძირითად საშუალებათა მიხედვით~) მიხედვით, რომლის მე-2 ნაწილში აღნიშნულია: `ამორტიზაცია არ ერიცხება 1000 ლარამდე ღირებულების ძირითად საშუალებას... 1000 ლარამდე ღირებულების ძირითადი საშუალება მთლიანად გამოიქვითება ერთობლივი შემოსავლიდან იმ საანგარიშო წელს, როდესაც იგი ექსპლუატაციაში გადაეცა~. ამგვარად, სსკ 111-ე მუხლი არ აწესებს შეზღუდვას საწარმოს კაპიტალში შეტანილ 1000 ლარამდე ძირითად საშუალებებზე, მოითხოვება მხოლოდ, რომ ისინი ექსპლუატაციაში იყვნენ გადაცემული.

ბ) 2005 წელს მოქმედი საგადასახადო კოდექსის მიხედვით, ექსპლუატაციაში შესულ ძირითად საშუალებათა 100%-იანი გამოქვითვა და 1000 ლარამდე ძირითად საშუალებათა გამოქვითვა ერთი მუხლის ორი სხვადასხვა ნაწილის მიხედვით რეგულირდებოდა, რომლებიც შინაარსობრივად ახლანდელი 112-ე და 111-ე მუხლების ანალოგიურებია. შესაბამისად, მაშინდელი საგადასახადო კოდექსითაც, საწარმოს კაპიტალში შეტანილი 800 ლარიანი ძირითადი საშუალების გამოქვითვა, თუ ის ექსპლუატაციაში იყო შესული, დასაშვები იყო.

კითხვა: კომპანიას ბოლო წლების განმავლობაში დაუგროვდა ზარალი თანხით 1000 ლარის ოდენობით. ბოლო წლის სამეურნეო საქმიანობით მიღებულია 500 ლარის მოგება. გთხოვთ მოგვცეთ ბუღალტრული გატარებები ბოლო წელს მიღებული 500 ლარის მოგებაზე.

პასუხი:
კითხვის ავტორი, სამწუხაროდ, არ მიუთითებს, რომელ მოგებაზეა ან ზარალზეა ლაპარაკი _ ფინანსურ მოგებაზე ან ზარალზე (ანუ, ფასს-ებით ნაწარმოები აღრიცხვის შედეგად მიღებულ მოგებაზე ან ზარალზე) თუ საგადასახადო მოგებაზე ან ზარალზე (ანუ მოგების წლიური გადასახადების დეკლარაციებით დეკლარირებულ მოგებაზე ან ზარალზე).

თუ ფინანსურ ზარალზე და ფინანსურ მოგებაზე ლაპარაკი, მაშინ ბუღალტრულ გატარებებს წლის ბოლოს შეიძლება ჰქონდეთ შემდეგი სახე:

დ-ტი 5330 კ-ტი 5310 500=, დ-ტი 5310 კ-ტი 5320 500=.

რაც შეეხება გადავადებულ მოგების გადასახადს (4210 ანგ.) ან გადავადებულ საგადასახადო აქტივს (2340 ანგ.), მათი სიდიდის დათვლა მოცემული მწირი ინფორმაციიდან შეუძლებელია.

თუ საგადასახადო ზარალზეა და საგადასახადო მოგებაზეა ლაპარაკი, მაშინ მოგების გადასახადის დარიცხვა არ მოხდება, რადგან საანგარიშო წლის მოგება გადაიფარება გასული წლების საგადასახადო ზარალით, რომლის ნაშთი გახდება 500 ლარი. ამ შემთხვევაშიც, გადავადებული მოგების გადასახადის ან გადავადებული საგადასახადო აქტივის სიდიდის განსაზღვრა მოცემული პირობიდან შეუძლებელია.

თუ 500 ლარი საგადასახადო მოგებაა (დაბეგვრამდე), ხოლო 1000 ლარი ფინანსური ზარალი, მაშინ ბუღალტრულ გატარებას ექნება სახე:

დ-ტი 9210 კ-ტი 3310 75=,
დ-ტი 5330 კ-ტი 9210 75=,
დ-ტი 5330 კ-ტი 5310 425=,
დ-ტი 5320 კ-ტი 5310 425=.

კითხვა: კომპანიას ერთ-ერთი დამფუძნებლიდან უპროცენტო სესხად მიღებული აქვს 1000 ლარი. სამი წლის შემდეგ დამფუძნებელმა მიიღო გადაწყვეტილება, უარი თქვას სესხის უკან დაბრუნებაზე და იგი შპს-ს აჩუქოს.

გთხოვთ მოგვცეთ განმარტება, თუ რა დოკუმენტებით უნდა გაფორმდეს ზემოთ აღნიშნული ოპერაცია და ამასთან ერთად, მოგვცეთ ბუღალტრული გატარებები. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ კომპანიას ამ დროისათვის ბალანსზე 1200 ლარის წინა წლების ზარალი ერიცხება.

პასუხი:
ზოგადად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლის მიხედვით, სესხის ხელშეკრულება მხარეთა შორის შეიძლება დაიდოს როგორც წერილობით, ასევე ზეპირად, თუმცა უპროცენტო სესხის შემთხვევაში ჯობია მისი წერილობითი სახით გაფორმება. თუ დამფუძნებელი-მსესხებელი რაღაც დროის გასვლის შემდეგ, თავისი ნებით, უარს ამბობს შპს-ზე გაცემული სესხის უკან დაბრუნებაზე, ეს ჩუქებაა, რომელიც შეიძლება გაფორმდეს ან სესხის ხელშეკრულებაში ცვლილების (დამატების) შეტანის გზით, ან მხარეთა რაიმე სხვა ორმხრივი ნების გამოვლენით, რადგან კოდექსის 524-ე მუხლის მიხედვით, ჩუქებისათვის საჭიროა იმ პირის თანხმობაც, ვისაც ქონებას ჩუქნიან.

ბუღალტრულ გატარებებს ექნებათ სახე:

დ-ტი 1110 ან 1210 კ-ტი 4140 1000= _ სესხის გაცემა;
დ-ტი 4140 კ-ტი 8190 1000= _ გაცემული სესხის დაბრუნებაზე უარის თქმა ანუ შპს-ისთვის ფულის ჩუქება.

ჩუქების წლის ბოლოს მოგების გადასახადის დარიცხვა, სხვა ოპერაციების არარსებობის შემთხვევაში, არ მოხდება, რადგან წინა წლების ზარალი 1200 ლარი (ვგულისხმობთ, რომ კითხვაში სწორედ საგადასახადო ზარალის სიდიდეა მითითებული) უფრო მეტია, ვიდრე ნაჩუქარი თანხა. ბუღალტრულად გატარდება:
 
დ-ტი 8190 კ-ტი 5330 1000=,
დ-ტი 5330 კ-ტი 5310 1000=,
დ-ტი 5310 კ-ტი 5320 1000=.

კითხვა: საწარმომ, რომლის საწესდებო კაპიტალია 1000 (ათასი) ლარი, ეს კაპიტალი შეავსო ძირითადი საშუალებით (უძრავი ქონება). საწარმოს საქმიანობაა მხოლოდ საიჯარო მომსახურება და მისი შემოსავალი წლის განმავლობაში შეადგენს 5000 (ხუთი ათასი) ლარს, ხოლო წლიური ერთობლივი შემოსავლიდან გამოსაქვითი ხარჯი შეადგენს 6000 (ექვსი ათასი) ლარს, საიდანაც 1000 (ათასი) ლარი არის ხელფასები+ამორტიზაცია. საწარმოს საანგარიშო წლის დასრულების შემდგომ სალაროში აქვს ნაღდი ფული 3000 (სამი ათასი) ლარი, მაგრამ არ გააჩნია დასაბეგრი მოგება.

გთხოვთ გვიპასუხოთ, შეიძლება თუ არა საწარმოში არსებული ნაღდი ფულის განაწილება მოვახდინოთ დივიდენდის სახით და თუ შესაძლებელია, როგორ იქნება ამ 3000 (სამი ათასი) ლარის შესაბამისი საბუღალტრო გატარებები?

პასუხი:
სსკ მე-8 მუხლის მე-12 ნაწილის მიხედვით, დივიდენდი არის `აქციონერის/მოწილის მიერ აქციებიდან ან უფლებებიდან (წილებიდან) მიღებული (მათ შორის, პრივილეგირებული აქციებიდან პროცენტის სახით მიღებული) ნებისმიერი შემოსავალი, რომელიც მიიღება მოგების განაწილების შედეგად და რომელსაც იურიდიული პირი უნაწილებს აქციონერებს/მოწილეებს, კაპიტალში მათი კუთვნილი აქციების/უფლებების პროპორციულად ან პროპორციის დაცვის გარეშე~. აღნიშნულიდან გამომდინარე, თუ წელი დასრულდა ისე, რომ ფინანსური შედეგებით მიღებულია ზარალი, ანუ მოგება არ გაქვთ, გასანაწილებელიც არაფერია, რადგან დივიდენდი ნაწილდება მიღებული წლიური ან შუალედური მოგების მიხედვით და არა სალაროში ფაქტობრივად არსებული ფულის მიხედვით.

კითხვა: როდესაც სამუშაო სრულდება ჩვენი ორგანიზაციის საკუთარი მასალებით და ასრულებენ ფიზიკური პირები (ბრიგადები), ვაფორმებთ ხელშეკრულებას, სადაც არის მითითებული:

1. შესასრულებელი სამუშაოს დასახელება;

2. საზღაური.

სამუშაოს დასრულების შემდეგ ვაფორმებთ მიღება-ჩაბარების აქტს, სადაც არის მითითებული:

1. შესრულებული სამუშაოს დასახელება და კვადრატულობა ანუ მოცულობა;

2. შემკვეთის მიერ გადაცემული და შემსრულებლების მიერ გახარჯული მასალები ანუ კონკრეტულად ამ სამუშაოზე დახარჯული მასალები, რასაც შემსრულებლები (ფიზიკური პირები) ადასტურებენ ხელმოწერით.

არის თუ არა ეს ორი დოკუმენტი საკმარისი იმისთვის, რომ ბუღალტრულად ჩამოიწეროს მასალები?

პასუხი:
ეს დოკუმენტები სავსებით მისაღებია, მაგრამ გარდა ამისა, ხელშეკრულებაში მითითებული უნდა იყოს, რომ სამუშაოს შესასრულებლად დაქირავებული ფიზიკური პირები დაკისრებულ სამუშაოს ასრულებენ დამკვეთის მიერ გადაცემული მასალებით. თუ სამუშაო სრულდება დამკვეთის ფაქტობრივი მისამართიდან განსხვავებულ მისამართზე, საჭიროა არსებობდეს აგრეთვე მასალების გადაზიდვის სასაქონლო ზედნადებიც.

კითხვა: ნოემბრის თვეში მოვახდინეთ 60 000 ლარის თვითღირებულების ვადაგასული და შემდგომი მიწოდებისთვის გამოუსადეგარი საქონლის ჩამოწერა, რომელზეც თავის დროზე განხორციელდა დღგ-ის ჩათვლა (იმპორტი). ჩამოწერა განხორციელდა წესების სრული დაცვით საგადასახადო აგენტის თანდასწრებით და შესაბამისი ოქმის შედგენით, გადახდილია ყველა დადგენილი გადასახადები.

1. მაქვს თუ არა ვალდებულება გადავიხადო ჩამოწერილი საქონლის 18% და თუ ამის ვალდებულება მაქვს, როდის და დღგ-ის დეკლარაციაში რა ფორმით უნდა აისახოს (რომელ უჯრაში)?

2. ითვლება თუ არა მიმდინარე საგადასახადო წლის გამოსაქვით ხარჯად მოგების გადასახადის დათვლის დროს?

3. გთხოვთ მიმითითოთ დოკუმენტი, რომლითაც უნდა ვიხელმძღვანელო.

პასუხი:
სსკ 145-ე მუხლის `სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობების აღრიცხვის წესის~ მე-2 ნაწილის თანახმად, `2. დასაბეგრი შემოსავლის (მოგების) განსაზღვრისას საანგარიშო პერიოდის დასაწყისისთვის არსებული სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობის ღირებულება აკლდება, ხოლო საანგარიშო პერიოდის ბოლოსთვის არსებული სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობის ღირებულება ემატება ერთობლივ შემოსავალს~, ხოლო ამავე მუხლის მე-7 და მე-8 ნაწილების თანახმად:

`6. ვადაგასული ან/და გამოსაყენებლად ან შემდგომი მიწოდებისთვის უვარგისი სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობის ჩამოწერისას გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია საგადასახადო ორგანოს შეატყობინოსსასაქონლო-მატერიალური ფასეულობის ჩამოწერის (სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობის სახეობის, რაოდენობისა და ღირებულების მითითებით) შესახებ და ჩამოწერა განახორციელოს მხოლოდ საგადასახადო ორგანოს მიერ შესაბამისი დადასტურების შემთხვევაში.

7. ამ მუხლის მე-6 ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევის არსებობისას
საგადასახადო ორგანო გადამხდელის მიმართვიდან 10 სამუშაო დღის ვადაში ვალდებულია სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობის ჩამოწერის შემთხვევაში პირდაპირ დაუდასტუროს ან ადგილზე გასვლით მოახდინოს სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობის ფიზიკური გადამოწმება და დაუდასტუროს გადასახადის გადამხდელს ჩამოწერის დოკუმენტი~.

ამავდროულად, საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 31.12.2010 წ. #994 ბრძანების `მიმდინარე კონტროლის პროცედურების ჩატარების, სასაქონლო-მატერიალურ ფასეულობათა ჩამოწერის... წესის დამტკიცების თაობაზე~ 37-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, გადასახადის გადამხდელის მიერ სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობების ჩამოწერა ხორციელდება `შესაბამისი საანგარიშო პერიოდის ბოლოსათვის არსებული სმფ-ის მარაგების ნაშთის ღირებულების შემცირებით~.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საგადასახადო ორგანოს მიერ დადასტურებული ვადაგასული ან/და გამოსაყენებლად ან შემდგომი მიწოდებისთვის უვარგისი სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობის ჩამოწერის შემთხვევაში, მათი ღირებულება (ვარგისი ნარჩენების ღირებულების გარდა) მიეკუთვნება საგადასახადო წლის გამოსაქვით ხარჯს.

რაც შეეხება დღგ-ს, აღნიშნული ფორმით საქონლის ჩამოწერის შემთხვევაში შესაბამისი დღგ, რომელიც ადრე იყო ჩათვლილი, ბიუჯეტის სასარგებლოდ აღდგენას არ ექვემდებარება. ეს პირდაპირ არის აღნიშნული სსკ 174-ე მუხლის მე-11 ნაწილის `ა~ პუნქტში:

`11. დღგ-ის ჩასათვლელი თანხა არ ექვემდებარება გაუქმებას:

ა) ამ კოდექსით დადგენილი წესით სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობის ჩამოწერის შემთხვევაში~.

კითხვა: საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2005 წლის 5 აპრილის #220 ბრძანების `დაქირავებულისათვის გადახდილი სამივლინებო ხარჯების ნორმების განსაზღვრის შესახებ~ მე-2 ნაწილის მიხედვით:

`2. სამსახურებრივი დავალების შესასრულებლად დამქირავებლის ბრძანებით დაქირავებულის ქვეყნის ფარგლებს გარეთ მივლინებისას:

ა) სამსახურებრივი მივლინების სადღეღამისო და ბინის დაქირავების ხარჯების ნორმები განისაზღვროს თანახმად დანართი #1-ისა, რომლებიც გაიანგარიშება მივლინებაში ფაქტობრივად ყოფნის დღეების მიხედვით, დასვენებისა და სადღესასწაულო დღეების გამოურიცხავად~.
 
ასევე სსკ-ის 105-ე მუხლის მე-2 და მე-5 ნაწილების მიხედვით:

`2. თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, ყველა ხარჯი დოკუმენტურად უნდა იყოს დადასტურებული~.

`5. საქართველოს ფინანსთა მინისტრს უფლება აქვს, განსაზღვროს:

ა) ცალკეული შემთხვევები, როდესაც ხარჯის დოკუმენტურად დადასტურება სავალდებულო არ არის~.

გთხოვთ გაგვიმარტოთ, საგადასახადო მიზნით ხსენებულიდან გამომდინარე დამქირავებლის ბრძანებით დაქირავებულის ქვეყნის ფარგლებს გარეთ მივლინებისას ბინის დაქირავების ხარჯების დამადასტურებელი დოკუმენტების (სასტუმროს მომსახურების ინვოისი, თანხის გადახდის დოკუმენტი) წარმოუდგენლობის შემთხვევაში, გამოიქვითება თუ არა საწარმოს ერთობლივი შემოსავლიდან ბინის დაქირავების ხარჯები მითითებული ნორმებით?

პასუხი:
დიახ, გამოიქვითება, რადგან საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 05.04.2005 წ. #220 ბრძანების მე 2 მუხლის `ა~ პუნქტის თანახმად, სწორედ მის #1 დანართში მითითებული ნორმებით (და არა ფაქტობრივად გაწეული ხარჯებით) არის განსაზღვრული ქვეყნის ფარგლებს გარეთ მივლინებისას ბინის დაქირავების ხარჯების ანაზღაურება და გამოქვითვა. სსკ 105-ე მუხლის მე-2 და მე-5 ნაწილებს ეს არ ეწინააღმდეგება, რადგან ეს ნორმატიული დოკუმენტი, რომელიც ზემოთაღნიშნულ ხარჯს არეგულირებს, ასევე წარმოადგენს საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებას.

კითხვა: ფიზიკურმა პირმა, რომელიც გათავისუფლებულია ქონების გადასახადისგან (გარდა მიწისა) საგადასახადო კოდექსის 206-ე მუხლის 1-`ა~ ქვეპუნქტით, ამ შემთხვევაში უნდა დაარიცხოს თუ არა წლის ბოლოს ცვეთა?

პასუხი:
სსკ 206-ე მუხლის მიხედვით, `1. შესაბამისი დაბეგვრის ობიექტის მიხედვით ქონების გადასახადისაგან გათავისუფლებულია:

ა) ფიზიკური პირის დასაბეგრი ქონება (გარდა მიწისა), თუ ამ პირის ოჯახის მიერ მიმდინარე კალენდარული წლის წინა წლის განმავლობაში მიღებული შემოსავლები არ აღემატება 40 000 ლარს...~

თუ ფიზიკური პირი არ იქნებოდა გათავისუფლებული ამ გადასახადისაგან, მაშინ მას მოუწევდა ქონების გადასახადის (გარდა მიწისა) გადახდა დასაბეგრი ქონების (რომელშიც შედის მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, იახტები (კატარღები), შვეულმფრენები, თვითმფრინავები, არარეზიდენტისაგან ლიზინგით მიღებულ ქონება, ასევე, მის მიერ ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელების შემთხვევაში, ძირითად საშუალებად აღრიცხული აქტივები, დაუმონტაჟებელი მოწყობილობა და არამატერიალური აქტივები, აგრეთვე ლიზინგით გაცემული ქონება) საბაზრო ღირებულებიდან გამომდინარე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ქონების გადასახადის გამოანგარიშების მიზნებისათვის არ აქვს მნიშვნელობა, ფიზიკური პირი არიცხავს თუ არა ცვეთას თავის დასაბეგრ ქონებას. თუმცა, თუ ის ეწევა ეკონომიკურ საქმიანობას (მეწარმე ფიზიკური პირია), ძირითად საშუალებებზე და არამატერიალურ აქტივებზე საგადასახადო ცვეთის (ამორტიზაციის) დარიცხვა აუცილებელია საშემოსავლო გადასახადის სწორად გამოანგარიშების მიზნით.

კითხვა: ჩვენს საწარმოს თანამშრომლებთან არ აქვს შრომითი ხელშეკრულებები გაფორმებული. ამ თანამშრომლებიდან ზოგი მუშაობს, ზოგი კი ამჟამად წასულია ჩვენი კომპანიიდან. თანამშრომელთა ნაწილი ხელფასს იღებდა გამომუშავებით, ხშირად იყო ხელფასის ცვლილებები და პრემიები.

ახლა გვინდა, რომ ეს საკითხი (შრომითი ხელშეკრულებების) მოვაგვაროთ. როგორ მოვიქცეთ? ხელშეკრულებები ძველი რიცხვით გავაფორმოთ? დაგვჭირდება თუ არა ბრძანებები ხელფასის ცვლილებებზე? შესაძლებელია თუ არა, რომ შრომითი ხელშეკრულებები თანამშრომლებთან დადებული გვქონდეს ზეპირად ან საერთოდ არ გვქონდეს?

პასუხი:
იმ თანამშრომლებთან მიმართებაში, რომლებიც აღარ მუშაობენ თქვენს საწარმოში, შრომითი ხელშეკრულებების შედგენა საჭირო აღარ არის. ჩაითვლება, რომ ისინი დაქირავებული იყვნენ ზეპირი შეთანხმებით და მათი ხელფასები განისაზღვრებოდა ფაქტობრივად დარიცხული თანხებით, სახელფასო უწყისების თანახმად. იგივე ეხება ახლანდელ თანამშრომლებსაც იმ ნაწილში, რაც წარსულ საანგარიშო პერიოდებს შეეხება. ძველი თარიღით შრომითი ხელშეკრულებების შედგენა არც მათთვის არ არის საჭირო.

ახლანდელ შრომით ურთიერთობებთან დაკავშირებით, ზოგადად შევნიშნავთ, რომ თანამშრომლის დაქირავებისათვის წერილობითი შრომითი ხელშეკრულების გაფორმება არ წარმოადგენს სავალდებულოს, რადგან შრომითი ურთიერთობების დაწყება შეიძლება გაფორმდეს დირექტორის ბრძანებით, წერილობითი შრომითი ხელშეკრულებების გარეშეც. შევნიშნავთ აგრეთვე, რომ როგორც წესი, შრომითი ხელშეკრულებების გაფორმებით დაქირავებულები უფრო უნდა იყვნენ დაინტერესებულები, ვიდრე დამქირავებლები. თუ ამჟამად ერთ-ერთ მხარის სურვილია, რომ შრომითი ხელშეკრულება გაფორმდეს წერილობით, ის უნდა დაიდოს 2011 წლის თარიღით, ხოლო თუ მხარეებს სურთ, რომ შრომითი ურთიერთობების შეთანხმებული პირობები ძველ პერიოდზეც გავრცელდეს, ამის შესახებ შეიძლება გაკეთდეს ჩანაწერი შრომით ხელშეკრულებაში ერთ-ერთი პირობის სახით. ხელფასის გამოანგარიშების წესი და ოდენობა შეიძლება ჩაწერილ იქნეს როგორც შრომით ხელშეკრულებაში ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით, ასევე შეიძლება ეს ფუნქცია დელეგირებულ იქნეს (დაეკისროს) დირექტორის ბრძანებებზე ან დირექტორის მიერ დამტკიცებულ სახელფასო უწყისებზე, თუ შესაბამისი აღნიშვნა იქნება შრომით ხელშეკრულებაში.

რაც შეეხება ხელფასში ცვლილებებს, ისინი უნდა განხორციელდეს იმ დოკუმენტებში ან მათი გამოანგარიშების წესში ცვლილებების შეტანის გზით, რომლითაც ისინი იყო თავდაპირველად დადგენილი. პრემიების ანუ დამატებითი საზღაურის დარიცხვისათვის საკმარისია დირექტორის ბრძანება ან მისი ნების სხვაგვარი გამოხატვა.

კითხვა: 2007 წელს დაარსებული შპს-ის საწესდებო კაპიტალია 100 000 (ასი ათასი) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი, რომელიც პარტნიორებს შეტანილი აქვთ ქონებრივი შენატანის სახით (უძრავი ქონებით). ქონება თავის დროზე კაპიტალში შეტანის დროს შეფასებულია აუდიტის მიერ. პარტნიორებს ახლა სურთ საწესდებო კაპიტალის შემცირება და ასი ათასი აშშ დოლარის ნაცვლად უნდათ განსაზღვრონ 50 000 (ორმოცდაათი ათასი) ლარით, მაგრამ კვლავ დარჩება ის ქონებრივი შენატანი, რაც ადრე შეტანილი ჰქონდათ კაპიტალში.

შესაძლებელია თუ არა ამგვარი ცვლილება და რაიმე პასუხისმგებლობა ხომ არაა განსაზღვრული ასეთი ცვლილებების განხორციელებისათვის, რადგან საწესდებო კაპიტალში ისევ ის უძრავი ქონება იქნება, მაგრამ შემცირებული იქნება კაპიტალი 50 000 (ორმოცდაათი ათასი) ლარამდე, ე.ი. ამ ქონების ახლანდელი საბაზრო ღირებულება იქნება იმაზე მეტი, ვიდრე კაპიტალი განსაზღვრული იქნება.

ჩვენ გვინდა წესდების ახალი რედაქციის დამტკიცება აღნიშნული ცვლილების გათვალისწინებით. ხომ არ იქნება აუცილებელი, რომ კვლავ ახალი აუდიტის დასკვნა გავაკეთებინოთ ამ უძრავ ქონებაზე?

პასუხი:
როგორც ჩანს, პარტნიორებს სურთ გაიტანონ შპს-დან თანხა (100000 აშშ დოლარის ეკვივალენტსა და 50000 ლარს შორის სხვაობა) დაბეგვრის გარეშე. ვფიქრობთ, მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში ეს შეუძლებელია, რადგან `მეწარმეთა შესახებ~ საქართველოს კანონი არ ცნობს შპს-ის საწესდებო კაპიტალის შემცირებას ქონების ჩამოფასების ხარჯზე. პარტნიორთა მიერ შევსებული საწესდებო კაპიტალი შეიძლება შემცირდეს მხოლოდ განხორციელებული შენატანის უკან დაბრუნების გზით. ქონებრივი შენატანის შემთხვევაში, ან ეს ქონება (ან მისი ნაწილი) უნდა დაუბრუნდეს მის პარტნიორებს, ან ჯერ უნდა მოხდეს ამ ქონების (ან მისი ნაწილის) რეალიზაცია და შემდეგ ამ რეალიზაციიდან მიღებული ფულის გაცემა პარტნიორებზე საწესდებო კაპიტალის შემცირების გამო.

კითხვა: 1) 2007 წელს გავაფორმეთ ხელშეკრულება სამშენებლო კომპანიასთან სათაო ოფისის განსათავსებლად ფართის შესაძენად. ხელშეკრულების თანახმად, შენობა ჩვენს საკუთრებაში უნდა გადმოსულიყო მშენებლობის დასრულების შემდეგ. მშენებლობის პროცესი 2008 წლის მოვლენების გამო შეფერხდა და შენობა დღესაც არ არის ექსპლუატაციაში მიღებული. ჩვენს საკუთრებაში შესაბამისი ფართი გადმოვიდა 2010 წელს, თუმცა ამ დროისათვის ამ შენობაში სათაო ოფისის განთავსება და მისი ეკონომიკურ საქმიანობაში გამოყენება უკვე აღარ იყო აქტუალური.

დღეს ეს ქონება ასახული გვაქვს დაუმთავრებელ კაპიტალდაბანდებად. შესაძლოა, რომ მასში სათაო ოფისი არ განთავსდება და ფართი გაიყიდება, მაგრამ საბოლოო გადაწყვეტილება მისი შემდგომში გამოყენების შესახებ ჯერჯერობით არ არსებობს.

წელს იგეგმება ამ ქონების ექსპლუატაციაში შეყვანა (ვარგისად აღიარება). თუ ჩვენ მას დავბეგრავთ დღგ-ით სსკ 161.1-ე მუხლის `დ~ პუნქტის შესაბამისად და გადავიხდით ქონების გადასახადს, მაგრამ მომავალში აღმოჩნდება, რომ გავყიდეთ ეს ქონება ისე, რომ ეკონომიკურ საქმიანობაში არ გამოგვიყენებია, იქნება თუ არა შესაძლებელი დეკლარაციების დაზუსტება და დღგ-ისა და ქონების გადასახადების დაბრუნება?

2) უძრავი ქონების ექსპლუატაციაში შეყვანის დროს როგორია დღგ-ით დაბეგვრის პროცედურა? რამდენადაც მახსოვს, ამ მხრივ ხარვეზი იყო დღგ-ის დეკლარაციის ელექტრონულ ფორმაში?

პასუხი:
1) სსკ 161.1-ე მუხლის `დ~ პუნქტის თანახმად, საკუთარი წარმოების შენობა-ნაგებობის ძირითად საშუალებად გამოყენების დროს `დასაბეგრი ოპერაციის განხორციელების დროდ ითვლება ძირითადი საშუალების ექსპლუატაციაში მიღების მომენტი~. კითხვაში აღნიშნულ ასეთ შესაძლებლობას _ წარდგენილი დღგ-ის დეკლარაციის დაზუსტებას იმის გამო, რომ ძირითად საშუალებას ნავარაუდები უძრავი ქონება გაიყიდა ისე, რომ ეკონომიკურ საქმიანობაში არ გამოყენებულა, მოქმედი საგადასახადო კოდექსი არ ითვალისწინებს.

ჩვენი აზრით, თქვენ პირიქით უნდა მოიქცეთ _ რადგან შენობის ოფისად გამოყენებას აღარ აპირებთ, ჩათვალოთ ის არა ძირითად საშუალებად, არამედ გასაყიდად გამიზნულ აქტივად და დღგ-ის დარიცხვა სსკ 161.1-ე მუხლის `დ~ პუნქტის მიხედვით არ მოახდინოთ, ხოლო თუ შემდგომ ეს შენობა ან მისი ნაწილი ძირითად საშუალებად გამოყენება მაინც მოხდება, მაშინ მოხდეს წარდგენილი დღგ-ის დეკლარაციის დაზუსტება და დღგ-ის დარიცხვა სსკ 161.1-ე მუხლის `დ~ პუნქტის შესაბამისად.

2) ამჟამად მოქმედ დღგ-ის დეკლარაციაში გათვალისწინებულია ძირითად საშუალებად გამოყენებულ შენობა-ნაგებობაზე მისი ექსპლუატაციაში შესვლის დროს დარიცხული დღგ-ის ასახვა.

კითხვა: დავისაკუთრეთ ქონება - მშენებარე კომპლექსი, რომელსაც ჩაუტარდა სარემონტო სამუშაოები ჩვენს მიერ. დასაკუთრებული ქონების ნაწილი 2010 წელს გავეცით იჯარით და ამიტომ აღნიშნული ნაწილი გადავიტანეთ ძირითად საშუალებებში. ამ ქონების საჯარო რეესტრის ამონაწერში ის დაფიქსირებულია როგორც `მშენებარე~. წელს იგეგმება ამ შენობის ექსპლუატაციაში შეყვანა (ვარგისად აღიარება). საგადასახადო კოდექსის 161.1-`დ~ მუხლის მიზნებისათვის, ჩვენი მხრიდან როდის ჩაითვლება ამ ქონების `ექსპლუატაციაში მიღება~ - როცა გავაქირავეთ, თუ როცა ექსპლუატაციაში შევიდა საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით და დაექვემდებარება თუ არა დღგ-ით დაბეგვრას იგივე მუხლით?

პასუხი:
სსკ 161.1-ე მუხლის `დ~ პუნქტის თანახმად, საკუთარი წარმოების შენობა-ნაგებობის ძირითად საშუალებად გამოყენებისას `დასაბეგრი ოპერაციის განხორციელების დროდ ითვლება ძირითადი საშუალების ექსპლუატაციაში მიღების მომენტი~ და არა _ მისი გამოყენების დაწყების მომენტი. აქედან გამომდინარე, დღგ ით დაბეგვრა უნდა მოხდეს მაშინ, როდესაც შენობას მოეხსნება `მშენებარეს~ სტატუსი.