ააფი
ბიზნესმენი
გამოწერა
კონსალტინგი
წიგნები
კონტაქტი
კითხვა–პასუხი
აუდიტორული საქმიანობა
აღრიცხვა და გადასახადები
იურიდიული კონსულტაცია
საბანკო სისტემა
სადაზღვევო საქმიანობა
სტუმარი
ლოგიკური ამოცანა
სხვადასხვა
შრომის ბირჟა
ნორმატიული დოკუმენტები
შეკითხვა რედაქციას
კითხვა–პასუხი
კითხვა-პასუხი #7 (ივლისი), 2009

კითხვა: კომპანია აწარმოებს ტვირთების ჩატვირთვა-გადმოტვირთვას ნავსადგურში. საგადასახადო კოდექსის (მუხლი 233-ე, "საერთაშორისო გადაზიდვების დაბეგვრა") მიხედვით აღნიშნული მომსახურება იბეგრება ნულოვანი განაკვეთით, მაგრამ როცა საბაჟო დეკლარაციით იმპორტიორი ფირმა არის A (რეზიდენტი) და ექსპორტიორი ფირმა B (არარეზიდენტი), ან პირიქით, იმპორტიორი ფირმა არის A (არარეზიდენტი) და ექსპორტიორი ფირმა B (რეზიდენტი), ნავსადგურთან ტვირთის ჩატვირთვა-გადმოტვირთვაზე ხელშეკრულებას კი დებს C (რეზიდენტი) ფირმა, როგორც გადამხდელი, მაინტერესებს:
1) მომსახურების ანგარიში ვის გამოეწერება - A, B თუ C ფირმას?
2) 233-ე მუხლით სარგებლობის უფლება რომელ ფირმას აქვს - A, B თუ C-ს?
3) თუ C ფირმას გამოეწერება მომსახურების ანგარიში, მაშინ უნდა დაიბეგროს თუ არა დღგ-ის 18 იანი განაკვეთით, რადგან ნავსადგურის წინაშე ეწევა საშუამავლო მომსახურებას A და B ფირმებისთვის?

პასუხი: ნავსადგურმა მომსახურების ანგარიში უნდა გამოეწეროს იმ ფირმას, ვინც გააფორმა შესაბამისი ხელშეკრულება, ანუ - C ფირმას. თავის მხრივ, C ფირმა წარუდგენს ანგარიშს იმ ფირმას (A ან B-ს), ვისი დავალებითაც ის მოქმედებს.
რაც შეეხება დღგ-ით დაბეგვრას, როგორც ნავსადგურის მიერ C ფირმის დაკვეთით შესრულებული მომსახურება, ასევე C ფირმის მიერ A ან B ფირმისთვის გაწეული მომსახურება უნდა დაიბეგროს დღგ-ის ნულოვანი განაკვეთით სსკ 233-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის "გ.ა", "გ.გ" და "გ.ზ" პუნქტის შესაბამისად, როგორც "საერთაშორისო გადაზიდვებისას ტვირთის, მგზავრის ან/და სატრანსპორტო საშუალების გაგზავნასთან/მიღებასთან დაკავშირებით... ნავსადგურების... მიერ გაწეული მომსახურება" და "ტვირთების საერთაშორისო გადაზიდვების საექსპედიტორო მომსახურება" ან "ნავსადგურებში აგენტირების მომსახურება". ოღონდ იმისათვის, რომ ამ შემთხვევებში დღგ-ის ნულოვანი განაკვეთის გამოყენება იყოს მართებული, გადამხდელმა უნდა უზრუნველყოს მტკიცებულებები, რომ მის მიერ გაწეული მომსახურება ნამდვილად იყო საერთაშორისო გადაზიდვებთან დაკავშირებული.

კითხვა: მოგახსენებთ, რომ კომპანიასა და ბანკს შორის ხორციელდება შემდეგი მომსახურება:
1) კომპანია კლიენტებისგან სპეციალური პოსტ-ტერმინალებისა და თვითმომსახურების ავტომატების გამოყენებით იღებს თანხებს და ამასთან დაკავშირებით ვალდებულებას, რომ ბანკის სახელით და მისი დავალებით განახორციელოს გადახდების მიღება და ჩარიცხვა ხელშეკრულებით განსაზღვრულ რეკვიზიტებზე (კლიენტის ანგარიშზე ბანკში). ამ ოპერაციის განხორციელებისათვის ბანკი უხდის კომპანიას საკომისიოს საანგარიშო თვეში განხორციელებული მთლიანი ბრუნვის მიხედვით.
არის თუ არა კომპანიის მხრიდან ამ მომსახურებით მიღებული შემოსავალი დღგ-ით დასაბეგრი?
2) აგენტი, ამ შემთხვევაში ბანკი, ვალდებულია სპეციალური "GPRS" ტერმინალის საშუალებით, კლიენტისაგან მიიღოს თანხა და გადასცეს ინფორმაცია ამ ოპერაციის შესახებ სისტემას (კომპანიას), რათა სისტემამ მოახდინოს დავალების შესრულება (კომუნალური გადახდები, კავშირგაბმულობის მომსახურება, ინტერნეტსერვისი, ტოტალიზატორის გადასახადი და სხვ.). სანაცვლოდ ბანკი ხელშეკრულებით განსაზღვრული ტარიფების მიხედვით იღებს მომსახურებიდან საკომისიოს.
წარმოადგენს თუ არა აღნიშნული საკომისიო შემოსავალი ბანკისათვის დღგ-ით დასაბეგრ ოპერაციას?

პასუხი: 1) პირველ შემთხვევაში აღწერილ სიტუაციაში სპეციალური პოსტ-ტერმინალებისა და თვითმომსახურების ავტომატების მფლობელი კომპანია ვერ იქნება განხილული თქვენი ბანკის აგენტად მინიმუმ ორი მიზეზის გამო: ჯერ ერთი, ამ კონკრეტულ სიტუაციაში მისი მომსახურება წააგავს სპეციალური პოსტ-ტერმინალებითა და თვითმომსახურების ავტომატებით მომსახურებას, რაც აგენტის ოპერაცია არ არის; მეორეც, ბანკის აგენტს თავად არ შეუძლია განახორციელოს ის ქმედებანი, რაც უშუალოდ საბანკო მომსახურებას განეკუთვნება (ისევე როგორც, მაგალითად, ფიჭური კავშირგაბმულობის კომპანიის აგენტი თვითონ ვერ შეასრულებს ფიჭური კავშირგაბმულობის მომსახურებას).

აღნიშნულიდან გამომდინარე, ამ შემთხვევაში აღწერილ სიტუაციაში სპეციალური პოსტ-ტერმინალებისა და თვითმომსახურების ავტომატების მფლობელი კომპანიის მიერ ბანკისაგან მიღებული (ან მისაღები) გასამრჯელო დღგ ით დაბეგვრის ობიექტია, თუ ეს კომპანია რეგისტრირებულია (ან ვალდებულია დარეგისტრირდეს) დღგ-ის გადამხდელად.

2) მეორე შემთხვევაში აღწერილ სიტუაციაში ბანკი, ახდენს რა კლიენტისაგან მიღებული თანხის მოქცევას სპეციალური "GPRS" ტერმინალების მფლობელი კომპანიის სისტემაში თავად კლიენტის სურვილით (ეს უკანასკნელი გარემოება არსებითია), მართლაც შეიძლება განხილული იქნეს ამ კომპანიის (რომელიც, თავისი მომსახურების სპეციფიკიდან გამომდინარე, წარმოადგენს სხვადასხვა კომპანიების აგენტს) ქვეაგენტად. აღნიშნულ შემთხვევაში ბანკის მიერ სპეციალური "GPRS" ტერმინალების მფლობელი კომპანიისაგან მიღებული საკომისიო გასამრჯელო წარმოადგენს საშუამავლო მომსახურებით მიღებულ შემოსავალს (და არა - ფინანსური მომსახურებით მიღებულ შემოსავალს), რაც დღგ-ით დაბეგვრის ობიექტია, თუ ბანკი დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებულია ან ვალდებულია დარეგისტრირდეს.

კითხვა: იურიდიულმა პირმა (დღგ-ის გადამხდელად არ არის რეგისტრირებული) სასაქონლო ზედნადების გამოწერით განახორციელა 9 000 ლარის საქონლის მიწოდება შემდგომი ანაზღაურებით. მყიდველმა თანხა აანაზღაურა სამ თანაბარ ნაწილად - 3, 4 და 5 მაისს მიმწოდებლის სალაროში ნაღდი ფულის გადახდით. მიმწოდებელმა თანხის ანაზღაურების შესაბამისად გამოწერა სალაროს შემოსავლის ორდერები (საკონტროლო-სალარო აპარატის ჩეკის ამორტყმის გარეშე). რა თანხის ჯარიმა დაეკისრება საკონტროლო-სალარო აპარატის გამოუყენებლობისათვის - 500 ლარი თუ 4500 ლარი (500+1500+2500)?

პასუხი: სსკ 139-ე მუხლის ("მომხმარებლებთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებებისას საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენების წესების დარღვევა") მე-6 ნაწილის მიხედვით, 2500 ლარიანი ჯარიმა საკონტროლო-სალარო აპარატის ჩეკის გაუცემლობაზე გადამხდელს ეკისრება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მას გასულ პერიოდში უკვე დაკისრებული ჰქონდა ანალოგიური დარღვევისათვის 1500 ლარიანი ჯარიმა სსკ 139-ე მიხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად. ასე რომ, მოცემულ შემთხვევაში გადამხდელს 2500 ლარიანი ჯარიმა არ ემუქრება. რაც შეეხება იმას, 500 ლარით დაჯარიმდება ის თუ 500+1500 ლარით, უნდა ითქვას, რომ სსკ 139-ე მუხლის ფორმულირება ამ საკითხზე არ იძლევა ცალსახა პასუხის გაცემის საშუალებას. დამკვიდრებული პრაქტიკით, აღნიშნულ სამართალდარღვევაზე 1500 ლარიან ჯარიმას საგადასახადო ორგანოები გადამხდელს აკისრებენ იმ შემთხვევაში, თუ ის უკვე იყო დაჯარიმებული ანალოგიური დარღვევისათვის 500 ლარიანი ჯარიმით.

კითხვა: საწარმოს მიერ ბუღალტრული აღრიცხვის კომპიუტერული პროგრამით ("ინფო ბუღალტერი", "ორისი" და ა.შ.) წარმოების შემთხვევაში რამდენად აუცილებელია სალაროს წიგნის წარმოება? სალაროს წიგნის არარსებობის შემთხვევაში მოსალოდნელი ხომ არ არის რომელიმე სახის სანქცია?

პასუხი: გაცნობებთ, რომ საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის 2009 წლის 13 აპრილის #95/01 ბრძანების თანახმად, ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის 1999 წლის 31 დეკემბრის #328 ბრძანებით დამტკიცებული დებულება "სალაროს მეურნეობის შესახებ", რომელიც განსაზღვრავდა სალაროს წიგნის წარმოების წესს. ამგვარად, სალაროს წიგნები ამჟამად გაუქმებულია. აქვე აღვნიშნავთ, რომ ჯერ კიდევ მათ გაუქმებამდე, საქართველოს საგადასახადო კოდექსიდან ამოღებული იქნა მუხლი, რომელიც ითვალისწინებდა სანქციას ბუღალტრული აღრიცხვის რეგისტრების უქონლობის ან მათი წარმოების წესის დარღვევისათვის.

კითხვა: 1) სსკ მე-12 მუხლის 42-ე ნაწილის, მე-17 და 208-ე მუხლებისა და მოგების გადასახადის დეკლარაციის შევსების ინსტრუქციის გათვალისწინებით, მოგების გადასახადის დეკლარაციის მე-17, მე-18 და მე-20 მუხლებში შესატან სასაქონლო-მატერიალურ ფასეულობებში შეიტანება თუ არა საწარმოს საკუთარი ტრანსპორტის საჭიროებისათვის საწვავისა და სათადარიგო ნაწილების შეძენები და ნაშთები?
2) საწარმოს კუთვნილი ავტოტრანსპორტის საბურავების, აკუმულატორისა და სხვა სათადარიგო ნაწილების შეცვლა საგადასახადო მიზნით მიეკუთვნება ძირითადი საშუალებების რემონტს თუ მიმდინარე საექსპლუატაციო ხარჯებს?

პასუხი: 1) დიახ, შეიტანება, რადგან სსკ მე-12 მუხლის 42-ე ნაწილის მიხედვით, სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობები განმარტებულია როგორც "პირის მიერ ჩვეულებრივი სამეურნეო საქმიანობის პროცესში გამოყენებული ნედლეული, მასალები, ნახევარფაბრიკატები, მარაგ-ნაწილები, ტარა და მზა პროდუქცია (საქონელი) ბუღალტრული აღრიცხვების საერთაშორისო სტანდარტების მიხედვით". ანალოგიურ განმარტებას შეიცავს ბასს 2 "სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობებიც", რომლის მე-6 მუხლის "გ" პუნქტის თანახმად, სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობებს მიეკუთვნება ისეთი აქტივები, რომლებიც `წარმოდგენილია ნედლეულისა და მასალების სახით და განკუთვნილია საწარმოო მოხმარებისათვის ან მომსახურების გასაწევად~.

2) რემონტის ხარჯების განმარტება მოცემულია სსკ მე-12 მუხლის მე-40 ნაწილში, რომლის თანახმად, რემონტის ხარჯებად იწოდება "ხარჯები, რომლებიც ამაღლებს ძირითადი საშუალებების ამოსავალ (თავდაპირველ, ნორმატიულ) მწარმოებლურობას (მათ შორის, ... მანქანა-დანადგარების ნაწილების გაუმჯობესება მათი მწარმოებლურობის ამაღლების უზრუნველსაყოფად და ახალი საწარმოო პროცესების დანერგვა), გარდა მიმდინარე საექსპლუატაციო ხარჯებისა, რომლებიც გაიწევა ძირითადი საშუალებების ამოსავალი მწარმოებლურობის აღდგენის ან შენარჩუნების მიზნით".

ამ განმარტებიდან გამომდინარე, საბურავების შეცვლა ავტომანქანისათვის არ წარმოადგენს რემონტის ხარჯს, ის მიმდინარე საექსპლუატაციო ხარჯია. იგივე შეიძლება ითქვას აკუმულატორზეც. რაც შეეხება სხვა ავტონაწილების შეცვლას, ზუსტი და ამომწურავი კრიტერიუმის ჩამოყალიბება, თუ რომელი სათადარიგო ნაწილის შეცვლა წარმოადგენს სარემონტო ხარჯს და რომელი - საექსპლუატაციოს, ძნელია და შესაბამისი გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში პროფესიული განსჯის გზით.

კითხვა: საქართველოს ორ საწარმოს შორის უცხოური ვალუტის ეკვივალენტით განხორციელებული ოპერაციის შედეგად წარმოქმნილი კურსთა სხვაობა წარმოადგენს თუ არა კორექტირების საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერის საფუძველს?

პასუხი: სსკ 228-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის "გ" პუნქტის თანახმად, "დასაბეგრი ოპერაციის თანხის კორექტირება ხდება იმ შემთხვევაში, თუ... გ) ფასების შემცირების ან სხვა მიზეზით შეცვლილია ოპერაციაზე ადრე შეთანხმებული კომპენსაციის თანხა". აღნიშნულიდან გამომდინარე, ზოგადად, საქართველოს ორ საწარმოს შორის უცხოური ვალუტის ეკვივალენტით განხორციელებული ოპერაციის შედეგად წარმოქმნილი საკურსო სხვაობა წარმოადგენს კორექტირების საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერის საფუძველს, მაგრამ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში შესწავლილ უნდა იქნეს გარიგების პირობები, რათა დავრწმუნდეთ, რომ საკურსო სხვაობის წარმოშობა მართლაც გამომდინარეობს სახელშეკრულებო პირობებიდან და ის არ წარმოადგენს, მაგალითად, პირგასამტეხლოს ან ვალის პატიების ნაწილს.

კითხვა: საწარმო A უტარებს სარემონტო სამუშაოებს საწარმო B-ს (საქართველოში). A საწარმომ სამუშაოების ნაწილის შესასრულებლად კონტრაქტი გაუფორმა არარეზიდენტ (პოლონეთის) ფირმა ჩ-ს. კონტრაქტით სამუშაოების ღირებულება შეადგენს 50 000 ლარს, რომელიც მთლიანად უნდა გადაერიცხოს ჩ-ს. ამავე კონტრაქტით A საწარმოს ვალდებულებას შეადგენს ჩ ფირმის მომსახურე პერსონალის კვებით უზრუნველყოფა (კვების ხარჯებს არ მოიცავს სამუშაოების ღირებულება 50 000 ლარი). A საწარმომ კვებით მომსახურების კონტრაქტი გაუფორმა D საწარმოს 10 000 ლარზე. ვფიქრობთ, A საწარმოს ერთობლივი შემოსავლიდან გამოსაქვითია 60 000 ლარი (50 000 + 10 000). უკუდაბეგვრის წესით გადასახდელია დღგ 9 000 ლარი (50 000*0.18%). საწარმო A საშემოსავლო გადასახადით არ დაიბეგრება პოლონეთთან შესაბამისი ხელშეკრულების (ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ) არსებობის გამო. გთხოვთ განგვიმარტოთ, ჩვენს მიერ გაწეული კვების ხარჯები ხომ არ წარმოშობს რომელიმე სახის საგადასახადო ვალდებულებას?

პასუხი: დიახ, წარმოშობს. რეალურად, არარეზიდენტი (პოლონეთის) ფირმის შესასრულებელი სამუშაოების საკონტრაქტო ღირებულება შეადგენს არა 50 000 ლარს, არამედ 60 000 ლარს, რომლიდანაც მას უნდა გადაერიცხოს 50 000 ლარი, ხოლო დანარჩენი 10 000 ლარი გაიწევა შემხვედრი მომსახურების, კერძოდ კი მისი პერსონალის გამოკვების გაწევის ფორმით, ანუ, ამ შემთხვევაში ადგილი აქვს ნაწილობრივ ბარტერს. შესაბამისად, უკუდაბეგვრის დღგ-ით უნდა დაიბეგროს არა 50 000, არამედ 60 000 ლარი.

გარდა ამისა, აღნიშნულიდან გამომდინარე A საწარმომ, თუ ის დღგ-ის გადამხდელია, უნდა დაბეგროს დღგ-ით ეს 10 000 ლარი, როგორც საქართველოს ტერიტორიაზე მის მიერ გაწეული მოსახურება (პასუხში ჩვენ ვგულისხმობთ, რომ 10000 ლარი მოიცავს დღგ-ს, ანუ დღგ იქნება 1525.42 ლარი). რაც შეეხება არარეზიდენტის საშემოსავლო გადასახადით დაბეგვრის საკითხს, საქართველოსა და პოლონეთს შორის 1999 წლის 4 ნოემბერს მართლაც გაფორმდა "შეთანხმება ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილებისა და შემოსავლებსა და კაპიტალზე და ქონებაზე გადასახადების გადაუხდელობის აღკვეთის შესახებ", რომელიც საქართველოს პარლამენტის მიერ რატიფიცირებული იქნა 2001 წლის 13 თებერვალს.

ამიტომ თუ თქვენ განახორციელებთ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2005 წ. 25 ოქტომბრის #1059 ბრძანებით დამტკიცებულ "შემოსავლებზე და კაპიტალზე ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილებისა და გადასახადების გადაუხდელობის აღკვეთის შესახებ" საერთაშორისო ხელშეკრულებებით განსაზღვრული საგადასახადო შეღავათების გამოყენების წესის შესახებ ინსტრუქციაში მითითებულ პროცედურებს, პოლონური ფირმისთვის გადასახდელი თანხიდან არარეზიდენტის საშემოსავლო გადასახადის დაკავება არ მოგიწევთ. რეკომენდაციას ვიძლევით, ამ ინსტრუქციის გამოყენებამდე გაეცნოთ თავად ამ შეთანხმების ტექსტს.

კითხვა: საწარმოს 2008 წლის 31 დეკემბრისათვის საბუღალტრო ანგარიშზე 3110 "ვალდებულებები მომწოდებლების მიმართ" ერიცხება კრედიტორული დავალიანება 45 000 ლარი (30 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი), ხოლო ანგარიშზე 4140 "გრძელვადიანი სესხები" 22 200 ლარი (15000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი). ხსენებული ნაშთების ეროვნული ბანკის ოფიციალურ კურსზე (1,667) გადაანგარიშებით წარმოშობილი 5010 ლარი და 2805 ლარი საკურსო სხვაობები ასახულია ფინანსურ ანგარიშგებაში შესაბამის ანგარიშებზე. აღნიშნული უარყოფითი საკურსო სხვაობები გამოიქვითება თუ არა საგადასახადო მიზნით ერთობლივი შემოსავლიდან?

პასუხი: დიახ, გამოიქვითება, თუ საწარმო საგადასახადო მიზნებისათვის იყენებს დარიცხვის მეთოდს შემოსავლებისა და ხარჯების აღრიცხვისას, რადგან საწარმოს სავალუტო ვალდებულებები 2008 წლის 31 დეკემბრის კურსის მიხედვით გაზრდილია, რაც ნიშნავს დარიცხვის მეთოდით ხარჯების გაწევას. "ფინანსური ანგარიშგების მომზადებისა და წარდგენის სტრუქტურული საფუძვლების" 70-ე მუხლში მოცემული განმარტების თანახმად, "ხარჯები არის საწარმოს ეკონომიკური სარგებლის შემცირება საანგარიშგებო პერიოდის განმავლობაში აქტივების საწარმოდან გასვლის ან ვალდებულებების ზრდის საფუძველზე, რაც გამოიხატება საწარმოს საკუთარი კაპიტალის შემცირებით, რომელიც არაა დაკავშირებული მესაკუთრეთათვის კაპიტალის განაწილებასთან".

თუ საწარმო საგადასახადო მიზნებისათვის იყენებს საკასო მეთოდს შემოსავლებისა და ხარჯების აღრიცხვისას, მაშინ მან უარყოფითი საკურსო სხვაობები უნდა გამოქვითოს მაშინ, როცა მოხდება მისი ფულადი სახსრების ფაქტობრივი გასვლა შესაბამისი სავალუტო ვალდებულებების მიხედვით.

კითხვა: თანამშრომელი მივლინებით იმყოფებოდა თურქეთში 2009 წლის 1-6 მაისს, მივლინების ხარჯები აუნაზღაურდა 7 მაისს. მივლინების ხარჯები ანაზღაურდება ხსენებულ დღეებში (1-6 მაისი) არსებული უცხოური ვალუტის ოფიციალური კურსებით თუ თანამშრომელთან ანგარიშსწორების დღეს (7 მაისს) დაფიქსირებული კურსით?

პასუხი: თანამშრომლის მიერ საზღვარგარეთ გაწეული მივლინების ხარჯების აღრიცხვა ხდება შესაბამის ვალუტაში იმ დღეს, როდესაც ამ ხარჯების შესახებ შეიძლება ცნობილი გამხდარიყო საწარმოს ბუღალტერიისათვის, ანუ - თანამშრომლის მივლინებიდან დაბრუნების დღეს. ამ დღის კურსით ფიქსირდება სამივლინებო ხარჯი, ხოლო ამ სავალუტო კურსსა და ანაზღაურების გაცემის (რომელიც არა მარტო მოგვიანებით შეიძლება გაიცეს მასზე, ასევე შეიძლება წინ უსწრებდეს მივლინებაში გამგზავრებას) დღეს მოქმედ სავალუტო კურსს შორის განსხვავებით გამოწვეული სხვაობა აღიარებულ იქნება ან არასაოპერაციო შემოსავლად (დადებითი საკურსო სხვაობის შემთხვევაში), ან არასაოპერაციო ხარჯად (უარყოფითი საკურსო სხვაობის შემთხევაში).

კითხვა: 2009 წელს გამოვლინდა, რომ საწარმოს 2005 წელს ფიზიკური პირის მიერ გაწეული მომსახურებისთვის არ აქვს დარიცხული სოციალური გადასახადი. ხსენებულთან დაკავშირებით ბალანსის დაზუსტების მიზნით ცვლილებები შეიტანება 2005 წლის ბალანსში თუ მისი ასახვა უნდა მოხდეს მიმდინარე წლის ბალანსში?

პასუხი: თუ თქვენ შეკითხვას სვამთ საგადასახადო აღრიცხვის თვალსაზრისით, და 2005 წლის საგადასახადო შემოწმება ჯერ ჩატარებული არ არის, მაშინ, ცხადია, უნდა დაზუსტდეს 2005 წლის მოგების გადასახადის წლიური დეკლარაცია. თუ შეკითხვა დასმულია ფინანსური აღრიცხვის თვალსაზრისით, მაშინ თქვენ უნდა იხელმძღვანელოთ ბასს 8 "სააღრიცხვო პოლიტიკა, ცვლილებები სააღრიცხვო შეფასებებში და შეცდომების" დებულებებით. მათი სრულფასოვანი განხილვა "კითხვა-პასუხის" ფორმატში შეუძლებელია, ამიტომ მოკლედ აღვნიშნავთ ამ სტანდარტის ძირითად დებულებებს:

"წინა პერიოდის შეცდომები არის საწარმოს ფინანსურ ანგარიშგებაში დაშვებული უზუსტობა ან ელემენტების გამოტოვება, წარმოქმნილი ერთი ან რამდენიმე პერიოდის წინ იმის გამო, რომ ვერ იქნა ან არასწორად იქნა გამოყენებული საიმედო ინფორმაცია, რომელიც:

ა) ხელმისაწვდომი იყო, როცა შესაბამისი პერიოდის ფინანსური ანგარიშგება ნებადართული იყო საჯაროდ გამოქვეყნებისათვის; 
ბ) მართლზომიერად მოსალოდნელი იყო, რომ მოძიებული და გათვალისწინებული იქნებოდა ფინანსური ანგარიშგების მომზადებისა და წარდგენის დროს.

ეს შეცდომები მოიცავს მათემატიკური შეცდომების შედეგებს, სააღრიცხვო პოლიტიკის გამოყენებაში დაშვებულ შეცდომებს, ფაქტების უყურადღებოდ დატოვების ან არასწორი ინტერპრეტაციის შემთხვევებს და თაღლითობის შემთხვევებს".

განასხვავებენ არსებით და არაარსებით შეცდომებს. ბასს 8-ის მე-5 მუხლი შემდეგნაირად განმარტავს არსებით შეცდომებს:

"აღრიცხვის ელემენტების გამოტოვება ან დაშვებული უზუსტობა არსებითია, თუ ისინი ინდივიდუალურად ან ერთობლიობაში გავლენას ახდენენ ფინანსურ ანგარიშგებაზე დაყრდნობით მომხმარებლების მიერ მიღებულ ეკონომიკურ გადაწყვეტილებებზე. არსებითობა დამოკიდებულია აღრიცხვის ელემენტების გამოტოვების ან უზუსტობის სიდიდესა და ბუნებაზე გარემო პირობების გათვალისწინებით. არსებითობის განმსაზღვრელი ფაქტორი შეიძლება იყოს ელემენტის სიდიდე ან ბუნება, ან ორივე ერთად".

ამ განმარტებებიდან გამომდინარე, გასული საანგარიშგებო პერიოდების არსებითი შეცდომების შესწორება მოითხოვს ფინანსურ ანგარიშგებაში შესადარისი ინფორმაციის ახლებურ ფორმულირებას ან დამატებითი ინფორმაციის წარდგენას, ანუ სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, გასული წლის ბალანსის (ფინანსური ანგარიშგების) დაზუსტებას. თუ შეცდომა, რომელიც უნდა გასწორდეს, ამ განმარტებას არ აკმაყოფილებს, მაშინ ის არაარსებითი შეცდომაა და ასახვას ჰპოვებს მხოლოდ მიმდინარე საანგარიშგებო წლის ფინანსურ ანგარიშგებაში. ბასს 8-ის 43-ე მუხლის თანახმად, წინა საანგარიშგებო პერიოდის ანგარიშგებების გადაანგარიშება არ ხდება, თუ "პრაქტიკულად შეუძლებელია კონკრეტული პერიოდისათვის მიკუთვნებული გავლენის განსაზღვრა, ან შეცდომის აგრეგირებული გავლენის დადგენა".

კითხვა: საწარმო აღარ ახორციელებს სამეურნეო ოპერაციებს, არც ქონება არ ერიცხება. მოგებისა და ქონების გადასახადების (ნულოვანი) დეკლარაციების წარუდგენლობისათვის სსკ-ის 95-ე მუხლის მე-7 ნაწილისა და 131-ე მუხლის მე-3 ნაწილის გათვალისწინებით მოხდება თუ არა საწარმოს დაჯარიმება?

პასუხი: სსკ 95-ე მუხლის მე-7 ნაწილი არ ათავისუფლებს იმ გადასახადის გადამხდელებს, რომლებიც დროებით აღარ ახორციელებენ სამეურნეო ოპერაციებს, მაგრამ არ დაუწერიათ განცხადება ეკონომიკური საქმიანობის დროებით შეწყვეტის თაობაზე, ყოველწლიური საგადასახადო დეკლარაციების წარდგენის ვალდებულებისაგან. მიუხედავად ამისა, თუ ყოველწლიური საგადასახადო დეკლარაციები ნულოვანია, მაშინ გადამხდელს არ ემუქრება სსკ 131-ე მუხლით გათვალისწინებული სანქცია, რადგან ამ მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, "თუ საგადასახადო დეკლარაციის/გაანგარიშების საფუძველზე გადასახდელად დასარიცხი გადასახადის თანხა ნულის ტოლია, პირს ამ მუხლით გათვალისწინებული ჯარიმა არ დაეკისრება". ასეთ შემთხვევებში, სსკ 95-ე მუხლის მე-7 ნაწილიდან გამომდინარე, საგადასახადო ორგანოებს შეუძლიათ გამოიყენონ სსკ 144-ე მუხლით განსაზღვრული 100-ლარიანი დაჯარიმების უფლება.

კითხვა: 2007 წლის ორი თვის "სპეციალური საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის მოძრაობის აღრიცხვის ყოველთვიური დეკლარაციის" (იმ გადამხდელებისათვის, რომლებიც არ არიან დღგ-ის გადამხდელები) წარუდგენლობა სსკ 95-ე მუხლის, 131-ე მუხლის მე-3 ნაწილის გათვალისწინებით გამოიწვევს თუ არა გადამხდელის დაჯარიმებას დეკლარაციის ან ინფორმაციის წარუდგენლობისათვის (საწვავი შეძენილია საკუთარი ტრანსპორტის საჭიროებისათვის)?

პასუხი: "სპეციალური საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის მოძრაობის აღრიცხვის ყოველთვიური დეკლარაცია" (იმ გადამხდელებისათვის, რომლებიც არ არიან დღგ-ის გადამხდელები) შემოღებულია საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2005 წლის 14 თებერვლის #87 ბრძანებით დამტკიცებული "ნავთობპროდუქტების მიწოდების აღრიცხვისა და დაბეგვრის კონტროლის ღონისძიებათა შესახებ" ინსტრუქციით (დანართი #7), ამიტომ მისი წარდგენა სავალდებულოა. ამ დეკლარაციის მიხედვით გადასახადის დარიცხვა არ ხდება (ის ინფორმაციული ხასიათისაა მხოლოდ), ამიტომ მის წარუდგენლობაზე ან დაგვიანებით წარდგენაზე არ ვრცელდება არც სსკ 131-ე მუხლით ("საგადასახადო დეკლარაციის/გაანგარიშების წარდგენის ვადის დარღვევა") გათვალისწინებული სანქცია, რადგან მის მიხედვით დასარიცხი გადასახადის თანხა არ ასებობს (ნულის ტოლია), არც სსკ 137-ე მუხლის ("საგადასახადო ორგანოსათვის ინფორმაციის წარუდგენლობა") 1-ლი ნაწილით განსაზღვრული 200-ლარიანი  სანქცია, რადგან ამ დეკლარაციაში ასახული ინფორმაცია არ უკავშირდება დაბეგვრას. როგორც ჩვენთვის არის ცნობილი, პრაქტიკაში საგადასახადო ორგანოები აღნიშნული დეკლარაციის წარუდგენლობაზე ან დაგვიანებით წარდგენაზე არიცხავენ გადამხდელებს 100-ლარიან ჯარიმას სსკ 144-ე მუხლის ("სხვა ჯარიმები") მიხედვით. ამ მუხლის თანახმად, "გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის ან სხვა ვალდებული პირის მიერ ამ კოდექსით გათვალისწინებული ვალდებულებების შეუსრულებლობა, რისთვისაც ამავე კოდექსით გათვალისწინებულია პასუხისმგებლობა, მაგრამ არ არის განსაზღვრული ჯარიმის ოდენობა, - იწვევს დაჯარიმებას 100 ლარის ოდენობით".

საგადასახადო ორგანოს აღნიშნული მიდგომა ამ საკითხისადმი მიგვაჩნია საკამათოდ, რადგან ეს მუხლი შეეხება "ამ კოდექსით გათვალისწინებული" ვალდებულებების შეუსრულებლობას, "სპეციალური საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის მოძრაობის აღრიცხვის ყოველთვიური დეკლარაციის" წარდგენის ვალდებულება კი განსაზღვრულია არა საგადასახადო კოდექსით, არამედ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებით. მართალია, თავად ეს, 14.02.2005 წ. #87 ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქცია სსკ 248-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისადაა გამოცემული, მაგრამ 248-ე მუხლის მე-4 ნაწილი უშუალოდ ეხება საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების გაცემის, აღრიცხვისა და გამოყენების წესს და დღგ-ის არაგადამხდელებისათვის სპეციალური ანგარიშგების შემოღებაზე მასში არაფერია თქმული.

კითხვა: მიმდინარე თვეში არასწორად გამოვწერეთ საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა. შემიძლია თუ არა იმავე თვეში, ანუ დღგ-ის დეკლარაციის ჩაბარებამდე და არასწორად გამოწერილი ანგარიშ-ფაქტურის წარდგენამდე, დავაკორექტირო კორექტირების ანგარიშ-ფაქტურით ეს არასწორი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა?

პასუხი: საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2005 წ. 14 თებერვლის #84 ბრძანებით დამტკიცებული "საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის (მათ შორის, კორექტირების) გამოწერისა და წარდგენის შესახებ" მე-4 მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტების მიხედვით:

"2. კორექტირების საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ მიწოდებულ საქონელზე (გაწეულ მომსახურებაზე) გამყიდველმა გამოწერა და დადგენილი წესით მყიდველს ჩააბარა ანგარიშ-ფაქტურა და:
ა) გაუქმებულია დასაბეგრი ოპერაცია...;
ბ) შეცვლილია დასაბეგრი ოპერაციის სახე;
გ) ფასების შემცირების ან სხვა მიზეზით შეცვლილია ოპერაციაზე ადრე შეთანხმებული კომპენსაციის თანხა;
დ) საქონელი/მომსახურება სრულად ან ნაწილობრივ უბრუნდება დღგ-ის გადამხდელს.

3. ამ მუხლის მე-2 პუნქტში აღნიშნული ერთ-ერთი პირობის დადგომისას დასაბეგრი ოპერაციის თანხა კორექტირდება თუ გადამხდელის მიერ:
ა) საგადასახადო ინსპექციაში წარდგენილია საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა, ან მისი მონაცემები დეკლარირებულია ელექტრონული ფორმით, რომელშიც დღგ-ის თანხა აღნიშნულია არასწორად;
ბ) დღგ-ის დეკლარაციაში არასწორად არის აღნიშნული დღგ-ის თანხა".
 
მე-3-"ა" პუნქტში აღნიშნული დებულება ზოგს ესმის ისე, თითქოს კორექტირების ა/ფ-ის გამოწერა შეიძლება მოხდეს მხოლოდ შემდეგ თვეებში, როცა ა/ფ უკვე ჩაბარებულია საგადასახადო ორგანოში. ამ მოსაზრებას არ ვეთანხმებით. ჩვენი აზრით, ეს დებულება არ გამორიცხავს იმას, რომ კორექტირების ა/ფ გამოიწეროს იმავე თვეში, ანუ როცა საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა ჯერ საგადასახადოში წარდგენილი არ არის. ამ პუნქტის აზრი ჩვენ გვესმის ასე, რომ კორექტირების ა/ფ-ის "ლეგიტიმურობისათვის" აუცილებელია, რომ ის საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა, რომლის კორექტირებაც გადამხდელმა მოახდინა, წარდგენილი იქნეს საგადასახადო ორგანოში, ეს კი შეიძლება მოხდეს იმავე თვეში, რა თვეშიც მოხდა კორექტირების ა/ფ-ის გამოწერა და შემდეგ წარდგენა საგადასახადო ორგანოში.

კითხვა: რა თანხიდან ხდება საშემოსავლო გადასახადის (12%-ის) გაანგარიშება სათამაშო აპარატებზე თამაშისას (განვმარტავთ, რომ თამაშის პერიოდად ითვლება დრო თამაშის დაწყებიდან - ანუ აპარატზე ქულების ჩართვიდან თამაშის ბოლომდე - აპარატიდან ქულების მოხსნამდე. ქულების ჩართვაა მოთამაშის მიერ ფულის აპარატში შეყვანა, ქულების მოხსნა - ესაა თამაშის ბოლოს მოთამაშის კუთვნილ ქულათა ჯამი, რომელსაც პერსონალი თანხით აანაზღაურებს)?
ა) საშემოსავლო გადასახადი გაიანგარიშება მოხსნილი ქულებისა და ჩართული თანხის დადებითი სხვაობიდან;
ბ) გაიანგარიშება მოთამაშის მიერ თამაშის ბოლოს მოხსნილი თანხიდან და მხედველობაში არ მიიღება მის მიერ ჩართული თანხა;
გ) გაიანგარიშება საშემოსავლო გადასახადი ერთ აპარატზე თამაშის პერიოდში მოგებული ყველა თანხიდან, იმის მიუხედავად, რომ მოთამაშემ რამდენჯერმე მოიგო, რამდენჯერმე წააგო და საბოლოოდ წააგო მთელი ფული.
რა ბუღალტრული გატარება უნდა მიეცეს აღნიშნულ ოპერაციას? როგორ მოვიქცეთ, თუ მოთამაშეს არ სურს საკუთარი პერსონის იდენტიფიცირება?

პასუხი: ფიზიკური პირის მიერ სათამაშო ბიზნესით დაკავებული პირისაგან მიღებული მოგება განმარტება მოცემულია სსკ მე-12 მუხლის 44-ე ნაწილში. ეს არის "შემოსავალი, რომელიც განისაზღვრება ფიზიკური პირის (მოთამაშის) მიერ აზარტული და სხვა მომგებიანი თამაშობებიდან ერთ ბილეთზე, ჟეტონზე, მონეტაზე ან/და სხვა საშუალებაზე მიღებული და დადებული თანხის ან/და ნივთის ღირებულების დადებითი სხვაობით".

ამ განმარტებიდან გამომდინარე, 12%-იანი საშემოსავლო გადასახადის დაკავება უნდა მოხდეს თითოეულ სათამაშო აპარატზე თქვენი შეკითხვის "ა" ნაწილში მითითებული დადებითი სხვაობის თანხიდან. ვთქვათ, ამ დადებითმა სხვაობამ შეადგინა 100 ლარი, მაშინ ფიზიკურ პირს "ხელზე" უნდა გაეცეს მოგება 88 ლარი, ბუღალტრულ გატარებებს კი ექნება სახე:

დ-ტი 73xx "მოთამაშეთა მოგების ხარჯები" კ-ტი 3131/"ფიზიკურ პირებზე გასაცემი მოგების საზღაური" 100 ლარი;
დ-ტი 3131/"ფიზიკურ პირებზე გასაცემი მოგების საზღაური" კ-ტი 3320 12 ლარი;
დ-ტი 3131/"ფიზიკურ პირებზე გასაცემი მოგების საზღაური" კ-ტი 1110 88 ლარი.

თუ მოთამაშეს საკუთარი პერსონის იდენტიფიცირება არ სურს, ის ამაზე რამენაირად უნდა დაითანხმოთ (ეცადეთ აუხსნათ მას, რომ მას ამ თანხის დაკავების შემდეგ მოხსნილი ექნება ვალდებულება ბიუჯეტის წინაშე), რადგან აღრიცხვისათვის გესაჭიროებათ მისი მონაცემებიც და სალაროს გასავლის ორდერზე - მისი ხელმოწერაც მოგების თანხის მიღების თაობაზე. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოგების თანხის გაცემაზე მას დროებით (პიროვნების იდენტიფიცირებამდე) უარი უნდა უთხრათ.

კითხვა: ვარ დღგ-ის გადამხდელი ფიზიკური პირი (აღრიცხვაზე დავდექი 100 000 ლარზე ზევით უძრავი ქონების გაყიდვის შედეგად). გაქირავებული მაქვს შპს-ზე უძრავი ქონება (მაღაზია). მეკუთვნის გადასახადი - იჯარის თანხის 12% საშემოსავლო გადასახადის და 18% დღგ-ის თანხის გადახდა.
გთხოვთ მიპასუხოთ, ყოველთვიურად რომელი დეკლარაციები ჩავაბარო საგადასახადოს? ასევე, გთხოვთ მიპასუხოთ, თუ ჩემი კუთვნილი უძრავი ქონების დამქირავებელი შპს-ის მოწილე გავხდები, რა გადასახადებით დავიბეგრები?

პასუხი: რადგან დღგ-ის გადამხდელი ბრძანდებით, ყოველთვიურად, არა უგვიანეს მომდევნო თვის 15 რიცხვამდე, თქვენ უნდა წარადგინოთ დღგ-ის დეკლარაცია. გადახდის წყაროსთან დაკავებული გადასახადის ყოველთვიური დეკლარაციების წარდგენა კი, როგორც ჩანს, არ გევალებათ, რადგან დაქირავებული ფიზიკური პირები არ გყავთ. გარდა ამისა, წელიწადში ერთხელ, არა უგვიანეს მომდევნო წლის 31 მარტისა, უნდა წარადგინოთ ქონების გადასახადისა (იმ შემთხვევაში, თუ წლის განმავლობაში თქვენი ოჯახის მიერ მიღებული შემოსავალი გადააჭარბებს 40 000 ლარს) და საშემოსავლო გადასახადის წლიური დეკლარაციები. საშემოსავლო გადასახადის 12%-იანი გადასახადი, გარდამავალი დებულების თანახმად, უძრავი ქონების გაქირავებით მიღებულ შემოსავლებზე ძალაშია 2011 წლის 1 იანვრამდე. ქონების გადასახადის განაკვეთი (თბილისში) თქვენთვის იქნება: 100 000 ლარამდე შემოსავლის შემთხვევაში - 0,2%, 100 000 ლარის ან მეტი შემოსავლის შემთხვევაში კი - 1%.

თუ თქვენ გახდებით იმ შპს-ის მოწილე პარტნიორი, რომელიც თქვენი უძრავი ქონების დამქირავებელია, და ამ შპს-ში მონაწილეობის წილი 20%-ს აღემატება, მაშინ თქვენ და შპს სსკ 23-ე მუხლის მიხედვით ჩაითვლებით ურთიერთდამოკიდებულ პირებად, ამიტომ საიჯარო გადასახადი საბაზრო ფასებთან შესაბამისი უნდა იყოს.

კითხვა: მქირავებლის მიერ დახარჯული დენის ხარჯის ქვითარი მოდის გამქირავებლის სახელზე. აქვს თუ არა უფლება მქირავებელ შპს-ს დენის გადასახადის თანხა ხარჯებში გაატაროს?

პასუხი: დამქირავებელ შპს-ს იჯარით აღებულ ფართზე მოსული ელექტროენერგიის გადასახადი შეუძლია გაატაროს ხარჯში, თუ იჯარის ხელშეკრულებაში არის აღნიშნული, რომ ამ ხარჯების ანაზღაურება ეკისრება დამქირავებელს.

კითხვა: შპს სასადილოსთვის კერძების დასამზადებლად ბაზარში ყიდულობს სოფლის მეურნეობის პროდუქტებს უცნობი გამყიდველებისაგან. ეკუთვნის თუ არა შპს-ს რაიმე საბიუჯეტო გადასახადები და როგორ გავაფორმოთ შესყიდვები გლეხებისგან?

პასუხი: "უცნობი გამყიდველებისაგან" შპს-მ ბაზარში სოფლის მეურნეობის პროდუქტები არ უნდა შეიძინოს, წინააღმდეგ შემთხვევაში ის ამ შესყიდვებს ბუღალტრულ აღრიცხვაში ვერ ასახავს. ბაზარში სოფლის მეურნეობის პროდუქტების შეძენისას უნდა გაფორმდეს შესყიდვის აქტი, რომელიც უნდა შეიცავდეს სსკ 93-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით პირველადი საგადასახადო დოკუმენტისათვის განსაზღვრულ აუცილებელ მონაცემებს, მათ შორის - გადაცემული საქონლის დასახელება (სრული ჩამონათვალი), მისი ოდენობა და ზომის ერთეული, ასევე სამეურნეო ოპერაციის მონაწილე მხარეთა რეკვიზიტები, რაც ფიზიკური პირის შემთხვევაში უნდა იყოს: სახელი და გვარი, საცხოვრებელი ადგილის მისამართი, პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტის ნომერი, დოკუმენტის გამცემი ორგანოს დასახელება და მისი გაცემის თარიღი.

კითხვა: 2008 წლის აგვისტოს თვეში შპს-ის თანამშრომლებზე გაცემული იქნა ხელფასები და მასთან გათანაბრებული განაცემები, საიდანაც დაკავებული იქნა საშემოსავლო გადასახადი იმ დროისათვის მოქმედი ტარიფით 9423 ლარის ოდენობით. აღნიშნული თანხა გაცემისთანავე ჩაირიცხა სათანადო ანგარიშზე ბიუჯეტში, თუმცა სათანადო დეკლარაცია (მექანიკური მიზეზით) წარდგენილ იქნა 9 თვის დაგვიანებით, 2009 წლის 25 მაისს, რაზედაც საგადასახადო ორგანომ შეადგინა საგადასახადო სამართალდარღვევის ოქმი. აღნიშნული ოქმის თანახმად, ჯარიმები დაგვერიცხა 2009 წელში მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 131-ე მუხლის თანახმად 9423x5%x9=4240 ლარის ოდენობით, არ იქნა გათვალისწინებული 125-ე მუხლის მე-5 პუნქტის მოთხოვნები. ამასთან განვმარტავთ, რომ 2008 წ. აგვისტოში ჩვენს საწარმოს ზედმეტად გადახდილად გვერიცხებოდა სულ 30 300 ლარი, მათ შორის საშემოსავლო გადასახადში 4968 ლარი ანუ ამ პერიოდისათვის ბიუჯეტში გადასახდელი თანხა არ ფიქსირდება. ამასთან გასათვალისწინებელია, რომ აგვისტოს თვეში დაკავებულ და ჩარიცხულ საშემოსავლო გადასახადებზე საგადასახადო ორგანოს მიერ მომხდარია სავარაუდო დარიცხვები, რის გამოც აღნიშნულ თანხას არ გაუზრდია ზედმეტად გადახდილი თანხები.
გთხოვთ განგვიმარტოთ, რამდენად სწორია საგადასახადო ორგანოს ქმედება.

პასუხი: ამ შემთხვევაში საგადასახადო ორგანოს ქმედება კანონიერია, რადგან გადასახადების გადაუხდელობაზე (რასაც ამ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია) და საგადასახადო დეკლარაციის დაგვიანებით წარდგენაზე (რაც მოხდა მოცემულ შემთხვევაში) დაწესებულია სხვადასხვა სანქციები. საშემოსავლო გადასახადში გადახდის დროს მომხდარი სავარაუდო დარიცხვები გადამხდელის ბარათზე ხდება კომპიუტერული მიზნებისათვის, ხოლო გადასახადის საბოლოო დარიცხვა ხდება სწორედ წარდგენილი საგადასახადო დეკლარაციის მიხედვით. ამიტომ მოცემულ შემთხვევას სსკ 131-ე მუხლის მე-3 ნაწილში აღნიშნული ფრაზა "თუ საგადასახადო დეკლარაციის/გაანგარიშების საფუძველზე გადასახდელად დასარიცხი გადასახადის თანხა ნულის ტოლია, პირს ამ მუხლით გათვალისწინებული ჯარიმა არ დაეკისრება", არ ესადაგება.

კითხვა: ფირმის ეკონომიკური საქმიანობიდან მიღებული შემოსავალი შეადგენს 28 000 ლარს, ამასთანავე გრანტებით მიღებულმა წლიურმა შემოსავალმა შეადგინა 99 000 ლარი. გთხოვთ განგვიმარტოთ, უნდა დარეგისტრირდეს თუ არა ფირმა დღგ-ის გადამხდელად?

პასუხი: ამ შეკითხვაზე პასუხის გასაცემად აუცილებელია, რომ ვიცოდეთ, რა ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმისაა ეს ფირმა. საქართველოს 1996 წლის 28 ივნისის კანონის "გრანტების შესახებ" მე-2 მუხლის მიხედვით:

"1. გრანტი არის გრანტის გამცემის (დონორის) მიერ გრანტის მიმღებისათვის უსასყიდლოდ გადაცემული მიზნობრივი სახსრები ფულადი ან ნატურალური ფორმით, რომლებიც გამოიყენება კონკრეტული ჰუმანური, საგანმანათლებლო, სამეცნიერო-კვლევითი, ჯანმრთელობის დაცვის, კულტურული, სპორტული, ეკოლოგიური და სოციალური პროექტების, აგრეთვე სახელმწიფოებრივი ან საზოგადოებრივი მნიშვნელობის პროგრამების განხორციელებისათვის.

2. გრანტად არ ჩაითვლება სამეწარმეო და პოლიტიკური მიზნების მისაღწევად გაცემული სახსრები".
 
ამასთან, ამავე კანონის მე-4 მუხლის თანახმად, "გრანტის მიმღები შეიძლება იყოს:
ა) საქართველოს სახელმწიფო საქართველოს პრეზიდენტის მიერ უფლებამოსილი ორგანოს (ორგანიზაციის) სახით;
ბ) საქართველოს მთავრობა საქართველოს მთავრობის მიერ უფლებამოსილი ორგანოს სახით;
გ) საქართველოს სახელმწიფო ხელისუფლების ან ადგილობრივი თვითმმართველოს ორგანო;
დ) საქართველოს რეზიდენტი ან არარეზიდენტი არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირი, მისი წარმომადგენლობა, ფილიალი, განყოფილება;
ე) საჯარო სამართლის იურიდიული პირი;
ვ) საქართველოს მოქალაქე".

აღნიშნულიდან გამომდინარე, თუ თქვენი ფირმა გრანტის მიმღების განმარტებას აკმაყოფილებს და მიღებული გრანტის დანიშნულება სამეწარმეო ან პოლიტიკური მიზანი არ არის, მაშინ გრანტით მიღებული შემოსავალი არ განიხილება ეკონომიკური საქმიანობიდან მიღებულ შემოსავლად. შესაბამისად, დღგ-ის გადამხდელად დარეგისტრირებაც არ მოგიწევთ.

თუ ფირმა წარმოადგენს შპს-ს ან სააქციო საზოგადოებას ან სხვა ფორმის კომერციულ საწარმოს, მაშინ ის არ შეიძლება წარმოადგენდეს გრანტის მიმღებს ზემოთმოყვანილი განმარტებიდან გამომდინარე. ამ შემთხვევაში მის მიერ გრანტის ხელშეკრულებით მიღებული ფულადი სახსრები (თუნდაც ხელშეკრულება ასე იყოს დასათაურებული), გრანტი არ არის და ეკონომიკური საქმიანობიდან მიღებული შემოსავალია. თუმცა, ეს ჯერ კიდევ არ ნიშნავს, რომ ფირმას ევალება დღგ-ის გადამხდელად დარეგისტრირება, რადგან გრანტის შინაარსიდან გამომდინარე, შესაძლებელია ორი შემთხვევა:

1) ის უნდა ჩაითვალოს მომსახურების გაწევის საზღაურად, რადგან ავალდებულებს ფირმას გარკვეული ქმედების განხორციელებას ან გრანტის გამცემის, ან მესამე პირების სასარგებლოდ. თუ ეს ასეა, მაშინ ეს მომსახურების მიწოდებაა და ფირმა დღგ-ის გადამხდელად უნდა დარეგისტრირდეს;

2) ის უნდა ჩაითვალოს ნაჩუქარ ქონებად ან თანხად, ანუ - არასაოპერაციო შემოსავლად, რომლის მიზანია მხოლოდ ფირმის მატერიალურ-ტექნიკური ბაზის ან საბრუნავი სახსრების შევსება, მაგალითად, რაიმე ძირითადი საშუალების ან მომსახურების შესაძენად. ამ შემთხვევაში ეს არ არის დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაცია და შესაბამისად, ფირმას დღგ-ის გადამხდელად დარეგისტრირება არ ევალება.

კითხვა: შიდა ძალებით შესრულებული სამრეწველო საწარმოს მშენებლობა იბეგრება თუ არა დღგ ით? ამასთან დაკავშირებით გაცნობებთ, რომ პროდუქციის გამოშვებამდე საწარმო (შპს) რეგისტრირებულია დღგ-ის გადამხდელად.

პასუხი: არა, არ იბეგრება, რადგან შიდა ძალებით (ანუ, არა სხვა პირისთვის, არამედ საკუთარი საჭიროებისათვის) შესრულებული სამრეწველო საწარმოს მშენებლობა არ მიეკუთვნება არცერთ დღგ-ით დასაბეგრ ოპერაციას, რომლებიც განსაზღვრულია სსკ 225-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით. ის, რომ ამ შემთხვევაში არ ხდება საქონლის მიწოდება ან მომსახურების გაწევა, გამომდინარეობს სსკ მე-20 მუხლიდან, რომლის თანახმად, "საქონლის მიწოდებად ითვლება პირის მიერ სხვა პირისთვის საქონელზე საკუთრების უფლების გადაცემა სასყიდლით ან უსასყიდლოდ", ხოლო "მომსახურების გაწევად ითვლება სხვა პირისთვის მისივე ნებით კომპენსაციის მიზნით ან უსასყიდლოდ ისეთი მოქმედების შესრულება, რომელიც არ არის საქონლის მიწოდება".

კითხვა: დაიბეგრება თუ არა მუშა-მოსამსახურეების უფასო კვება, თუ მასზე გაწეული ხარჯი გათვალისწინებულია საწარმოს (შპს) დარჩენილი მოგებიდან?

პასუხი: მუშა-მოსამსახურეთა უფასო კვება მათთვის არაფულადი ფორმით გაცემულია საზღაურია, რაც სსკ 174 ე მუხლის მე-2 ნაწილის "გ" პუნქტის მიხედვით წარმოადგენს ხელფასთან გათანაბრებულ განაცემს. შესაბამისად, ის დაიბეგრება დღგ-ით, თუ საწარმო დღგ-ის გადამხდელია, და ყველა შემთხვევაში დაიბეგრება საშემოსავლო გადასახადით იმისდა მიუხედავად, თუ რა წყაროდან ხდება ამ კვების ხარჯების დაფარვა. რეალურად, მუშა-მოსამსახურეთა უფასო კვება საწარმოო ხარჯია, ამიტომ, წესით, ამ ხარჯებს საწარმო (შპს) დარჩენილი მოგებიდან არ უნდა ფარავდეს, მით უმეტეს, რომ ეს არ განაპირობებს მისთვის რაიმე საგადასახადო შეღავათს.

კითხვა: დაიბეგრება თუ არა რაიმე სახის საბიუჯეტო გადასახადით იჯარით აღებული კარიერიდან მოპოვებული ქვიშა-ღორღი, რომელიც გამოიყენება როგორც საკუთარი წარმოებისთვის, ასევე გასაყიდად?

პასუხი: კარიერიდან ქვიშა-ღორღის მოპოვებაზე აუცილებელია ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობის ლიცენზიის ქონა. რადგან მოცემულ შემთხვევაში საუბარია "იჯარით აღებულ კარიერზე", დასაზუსტებელია, თუ ვინ ფლობს ამ ლიცენზიას - მეიჯარე თუ მოიჯარე. სწორედ ლიცენზიის მფლობელი ითვლება მოპოვებული ქვიშა-ღორღის პირველად მფლობელად. ლიცენზიის მფლობელი ვალდებულია ბიუჯეტში გადაიხადოს ბუნებრივი რესურსებისათვის სარგებლობის გადასახადი ყოველ ამოღებულ კუბ.მ. ქვიშაზე და ხრეშზე - 0,20 ლარის ოდენობით, ყოველ კუბ.მ. საღორღე ნედლეულზე - 0,40 ლარის ოდენობით, იმისდა მიუხედავად, მოპოვებული ქვიშა-ღორღი გამოყენებულ იქნება საკუთარი წარმოებისათვის თუ გასაყიდად.

საქართველოს 2004 წლის 29 დეკემბრის კანონის "ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობისათვის მოსაკრებლების შესახებ" მე-6 მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ქვიშაზე, ხრეშზე და ღორღზე "ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობისათვის მოსაკრებელი გადაიხდება საანგარიშოს მომდევნო თვის 15 რიცხვამდე". რაც შეეხება ქვიშა-ღორღის შემდგომ გამოყენებას, მისი გაყიდვა იბეგრება ისევე როგორც სხვა საქონლის, მასალების გაყიდვა, ხოლო საკუთარი წარმოებისათვის გამოყენება გადასახადებით არ იბეგრება.

კითხვა: საწარმო არის რეგისტრირებული დღგ-ის გადამხდელად. 2005-2008 წლებში, ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელებისათვის აწარმოებდა საქონლის შეძენებს. მიმწოდებლის მიერ ჩვენთვის საქონლის მიწოდებაზე გამოწერილია საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურები, რომლის მიხედვითაც ჩვენ ვახდენდით აღნიშნულ მოწოდებულ საქონელზე გადახდილი დღგ-ის თანხების ჩათვლას შესაბამისი თვის დღგ-ის დეკლარაციების წარდგენისას. ამასთან, აღნიშნულ შემთხვევებში ჩვენს მიერ არ ხდებოდა სსკ-ის 247-ე მუხლის მე-4 ნაწილის "დ" და "ე" პუნქტების მოთხოვნების დარღვევა, ანუ ჩათვლაში არ ვიყენებდით ისეთ ანგარიშ-ფაქტურებს, რომლებიც არ იძლევა საქონლის/მომსახურების გამყიდველის იდენტიფიცირებას და არ არის წარდგენილი დღგ-ის საანგარიშო პერიოდის დამთავრებიდან არაუგვიანეს 45 კალენდარული დღის ვადის გასვლის შემდეგ. მიმწოდებლის მიერ ჩვენი (საქონლის მიმღების) მოთხოვნის გამო, საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების ნაწილი გამოწერილია:
1) სსკ-ის 248-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით განსაზღვრული არაუგვიანეს მეორე დღის ვადის დარღვევით;
2) სსკ-ის 248-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით განსაზღვრული ვადის დაცვით, მაგრამ შემოწმებისას აღმოჩნდა, რომ აღნიშნული საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურები მიმწოდებელს საგადასახადო სამსახურიდან მიღებული ქონდათ საქონლის მოწოდებიდან 2-დღიანი ვადის გასვლის შემდეგ, რაც ჩვენთვის ცნობილი ვერ იქნებოდა (ჩვენ ზოგიერთ შემთხვევაში მიმწოდებლის გამოწერილ ანგარიშ-ფაქტურებს ვღებულობით არა გამოწერის დღეს, არამედ შემდგომ პერიოდში 45 კალენდარული დღის დაცვით, რომ აღნიშნული საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურით გადახდილ დღგ-ზე ჩათვლის უფლება არ დაგვეკარგა).
აღნიშნული არასწორად შევსებული ანგარიშ-ფაქტურები სსკ-ის 248-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნის დარღვევით, საქონლის მიმწოდებლის მიერ მისი გაუქმებისა და ახალი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერის ნაცვლად წარმოდგენილია ჩვენზე (საქონლის მიმღებზე). რადგანაც არასწორად გამოწერილი ან/და შევსებული ანგარიშ-ფაქტურების მიღებას მყიდველს სსკ არ უკრძალავს და სსკ-ის 247-ე მუხლის მე-4 ნაწილით არც დღგ-ის ჩათვლაში გამოყენებას კრძალავს, ამიტომ ჩვენ ასეთ ანგარიშ-ფაქტურებს ვღებულობდით და ვახდენდით შესაბამისი თვის დღგ-ის დეკლარაციებით საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებზე გადახდილი დღგ-ის ჩათვლას.
გთხოვთ გვიპასუხოთ, შესაბამისი ნორმატიული აქტებით განსაზღვრული ნორმებისა და წესების მითითებით, კანონიერია თუ არა საქონლის მიმღების მიერ ზემოაღნიშნული საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურებით დღგ ის ჩათვლა და საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს თუ არა არ მიიღოს მხედველობაში ამგვარი ანგარიშ-ფაქტურებით განხორციელებული ჩათვლა და დაგვაკისროს ხელახლა გადასახდელად ჩათვლილი დღგ-ის თანხა?

პასუხი: 2005-2008 წლებში მოქმედი საგადასახადო კოდექსის მიხედვით, 247-ე მუხლის ("დღგ-ის ჩასათვლელი თანხა") განსაზღვრული იყო, რომ "ჩასათვლელი დღგ-ის თანხა არის გადასახადის თანხა, რომელიც გადახდილია ან გადასახდელია ამ კოდექსის 248-ე მუხლის შესაბამისად გამოწერილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების ან/და საბაჟო დეკლარაციების მიხედვით დასაბეგრ ოპერაციებზე ან/და დასაბეგრ იმპორტზე, თუ საქონელი/მომსახურება გამოიყენება ან გამოყენებული იქნება გადასახადის გადამხდელის ეკონომიკური საქმიანობისათვის".

თავის მხრივ, 248 ე მუხლში აღნიშნული იყო, რომ "დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებული პირი ვალდებულია... დასაბეგრი ოპერაციის განხორციელებიდან არა უგვიანეს მე-2 დღისა გამოწეროს საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა და წარუდგინოს იგი მიმღებს, მიუხედავად იმისა, არის თუ არა ეს უკანასკნელი გადასახადის გადამხდელი". საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერისა და წარდგენის წესი დადგენილია საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2005 წ. 14 თებერვლის # 84 ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქციით.

ამ შესავლის შემდეგ, განვიხილოთ შეკითხვაში მოცემული შემთხვევები. 1-ლ შემთხვევაში, როდესაც საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურები გამოწერილია (დათარიღებულია) სსკ-ის 248-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით განსაზღვრული დასაბეგრი ოპერაციიდან არაუგვიანეს მეორე დღის ვადის დარღვევით, ანუ, როდესაც დასაბეგრი ოპერაცია მომხდარია, ვთქვათ, 20 ივლისს, მაგრამ საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა გამოწერილია და დათარიღებულია 25 ივლისით, მაშინ ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დღგ-ის ჩათვლის პირობა დარღვეულია, რადგან საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერის თარიღი განსხვავებულია დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციიის თარიღიდან.

აქ მნიშვნელოვანია იმის აღნიშვნა, რომ გადასახადის გადამხდელმა (დღგ-ის ჩამთვლელმა) იცოდა, რომ საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა არასწორად იყო გამოწერილი (არ შეესაბამებოდა დასაბეგრი ოპერაციის თარიღს), ამიტომ მას დღგ არ უნდა ჩაეთვალა. ამგვარად, 1-ლ შემთხვევაში საგადასახადო ორგანოს ქმედება ასეთი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურით დღგ-ის ჩათვლის გაუქმებაზე კანონთან შესაბამისია.

განსხვავებული პოზიცია გვაქვს იმ შემთხვევასთან დაკავშირებით, როდესაც საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა სწორად არის დათარიღებული დასაბეგრი ოპერაციის თარიღით, მაგრამ საგადასახადო ორგანოს ხელთ არსებული მონაცემებით ირკვევა, რომ ეს საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა დაგვიანებით იყო გამოტანილი საგადასახადო ინსპექციიდან, თუმცა გამოწერილია იმ თარიღით, რა თარიღითაც ის თავის დროზე უნდა გამოწერილიყო.

ჯერ ერთი, ამ შემთხვევაში დღგ-ის ჩამთვლელს არანაირად არ შეეძლო სცოდნოდა, როდის იყო ეს ანგარიშ-ფაქტურა მიმწოდებლის მიერ საგადასახადოდან გამოტანილი, ანუ მისი მხრიდან კანონმდებლობა არ დარღვეულა; მაგრამ რომც  სცოდნოდა, სინამდვილეში მოცემულ შემთხვევაში არანაირ კანონდარღვევას ადგილი არა აქვს! საქმე ისაა, რომ ფრაზა "გამოწეროს არა უგვიანეს მე-2 დღისა" ზემოთმოყვანილ ამონარიდში - "დასაბეგრი ოპერაციის განხორციელებიდან არა უგვიანეს მე 2 დღისა გამოწეროს საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა" გულისხმობს არა ფიზიკურ დროში საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერას, არამედ გამოწერილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურისათვის სწორი თარიღის მიკუთვნებას, რათა დასაბეგრი ოპერაცია ცალსახად იყოს იდენტიფიცირებული და არ მოხდეს დღგ-ის ჩათვლა ფიქტიური (უსაქონლო) ოპერაციის მიხედვით.

რაც შეეხება წარდგენას, ფრაზა "არა უგვიანეს მე-2 დღისა" შეეხება საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერას (მის სწორად დათარიღებას) და არა წარდგენას, რადგან მთელ რიგ შემთხვევებში, თუნდაც საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა დროულად იყოს გამოწერილი, მისი წარდგენა ორ დღეში საქონლის/მომსახურების მიმღებისთვის შეუძლებელია (მაგალითად, მყიდველთა სიმრავლის ან მოშორებულ რეგიონში დისლოკაციის ადგილის გამო; სხვა მაგალითების მოყვანაც მრავლად შეიძლება).

ეს რომ ასე არ იყოს, ანუ წარდგენაც რომ "არაუგვიანეს მე-2 დღისა" რომ მოითხოვებოდეს, მაშინ რა აზრი ექნებოდა დღგ-ის ჩასათვლელად ანგარიშ-ფაქტურების საგადასახადო ორგანოში წარდგენის ვადის 45-დღიან შეზღუდვას, მაშინ ხომ ყველა იმავე თვეში წარადგენდა?!

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საგადასახადო ორგანოების მიერ გადამხდელთათვის დღგ-ის ჩათვლების გაუქმება და შესაბამისად, მათი დაჯარიმება ამ მიზეზით (სწორად დათარიღებული, მაგრამ საგადასახადოდან დაგვიანებით გამოტანილი საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების მიხედვით) სხვა არაფერია, თუ არა მათი მხრიდან საგადასახადო კანონმდებლობის უკიდურესად სუბიექტური, პირდაპირ რომ ვთქვათ - თითიდან გამოწოვილი ინტერპრეტაცია, რომელსაც ჩვენ არ ვეთანხმებით. აღარაფერს ვამბობთ იმაზე, რომ გასულ წლებში ხშირ შემთხვევაში საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების დაგვიანებით გამოტანა საგადასახადო ორგანოდან ხდებოდა სწორედ მათ გამო, ხან - ანგარიშ-ფაქტურების საკმარისი ოდენობით არქონის მიზეზით, ხან გადამხდელებისაგან დამატებითი ინფორმაციის მოთხოვნის მიზეზით.

ამ მიზეზით დაზარალებულ გადამხდელებს ვურჩევთ მიმართონ სასამართლოს. ქართველი მოსამართლეების ობიექტურობის შემთხვევაში, წესით, ამ საკითხში მათ გადამხდელთა გამამართლებელი განაჩენი უნდა გამოიტანონ.