ააფი
ბიზნესმენი
გამოწერა
კონსალტინგი
წიგნები
კონტაქტი
კითხვა–პასუხი
აუდიტორული საქმიანობა
აღრიცხვა და გადასახადები
იურიდიული კონსულტაცია
საბანკო სისტემა
სადაზღვევო საქმიანობა
სტუმარი
ლოგიკური ამოცანა
სხვადასხვა
შრომის ბირჟა
ნორმატიული დოკუმენტები
შეკითხვა რედაქციას
კითხვა–პასუხი
კითხვა-პასუხი #2(თებერვალი), 2008
ამ რუბრიკით ჟურნალში ქვეყნდება პასუხები ჩვენი მკითხველების იმ შეკითხვებზე, რომლებიც ბუღალტრულ აღრიცხვას, საგადასახადო და საბაჟო კანონმდებლობასა და სამოქალაქო სამართალს შეეხება. დასმულ შეკითხვებზე პასუხს გასცემენ შპს "ააფ-მენეჯმენტი"-ს მენეჯერები, ქართული აუდიტური კომპანიების - შპს "ცოდნისა"-ს და შპს "ააფ კონსალტინგი"-ს აუდიტორები, საქართველოს სხვა წამყვანი საკონსულტაციო ფირმების სპეციალისტები.

შეკითხვები მიიღება წერილობითი სახით, ფოსტით, ელექტრონული ფოსტით, ფაქსით ან სხვა საშუალებით. უშუალოდ რედაქციიდან ჟურნალის ხელმომწერებს შეუძლიათ შეკითხვით მოგვმართონ ტელეფონის მეშვეობითაც. ანონიმური შეკითხვები მიღებული არ იქნება! თუმცა შეკითხვის ავტორთა ვინაობა ჟურნალში არ გამოქვეყნდება.

შეკითხვები მიიღება ელექტრონული ფოსტით: aaf@geo.net.ge  ან ტელ/ფაქსით:39-33-50.

ჟურნალის უშუალოდ რედაქციიდან ხელმომწერთა შეკითხვებისათვის ტელ.: 39-33-46, 39-33-47.

წინამდებარე ნომერში მკითხველთა შეკითხვებს პასუხობს შპს აუდიტური კონცერნი "ცოდნისა"-ს გენერალური დირექტორი, "ააფის" მთავარი რედაქტორი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა კანდიდატი გიორგი ცერცვაძე.

კითხვა: შპს-ის საწესდებო კაპიტალია 2000 ლარი, დამფუძნებელია 2 ფიზიკური პირი 50-50%-ით. შპს მ თავის საქმიანობის პერიოდში შეიძინა ძირითადი საშუალებები (მიწა, შენობა-ნაგებობები), რომელსაც იყენებს ეკონომიკური საქმიანობისათვის. შპს-ს თავის საქმიანობის პერიოდში მოგება ჯერ არ მიუღია, რისი კომპენსირებაც ხდება ბანკის კრედიტით. პარტნიორთა კრებამ გადაწყვიტა, რომ აღნიშნული ძირითადი საშუალებები აეფასებინა (საბაზრო ფასებში) და გაეზარდა საწესდებო კაპიტალი წილის ცვლილების გარეშე.
აღნიშნული ოპერაციის ჩატარების შემთხვევაში რაიმე საგადასახადო ვალდებულება დაუდგება თუ არა შპს-ს ან შპს-ის დამფუძნებლებს? თუ დაუდგებათ, რა ვალდებულება? გთხოვთ მიგვითითოთ საგადასახადო კოდექსის ან სხვა რაიმე ნორმატიული დოკუმენტების კონკრეტული მუხლები.

პასუხი: გავყოთ აღნიშნული ოპერაცია ორ ნაწილად: I. ძირითადი საშუალებების აფასება; II. აფასების ნამეტი თანხის მიმართვა შპს-ის საწესდებო კაპიტალში.

I შემთხვევაში ანუ ძირითადი საშუალებების აფასებისას ხდება საწარმოს წმინდა აქტივების ზრდა, რაც ჩანს შესაბამისი ბუღალტრული გატარებიდან:

დ-ტი 21XX კ-ტი 5420 "ძირითადი საშუალებების გადაფასების რეზერვი".

მიუხედავად იმისა, რომ 5420 ანგარიშზე წარმოქმნილი თანხა ფასს-ების მიხედვით ისეთი შემოსულობაა, რომელიც ფინანსური აღრიცხვის თვალსაზრისით აღიარდება რეზერვად და არ აისახება მოგებისა და ზარალის ანგარიშგებაში (აისახება საკუთარ კაპიტალში ცვლილებების ანგარიშგებაში), საგადასახადო თვალსაზრისით, აფასების თანხა უნდა აღიარდეს მოგების გადასახადით დასაბეგრ ერთობლივ შემოსავალში სსკ 176-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, რომელშიც აღნიშნულია:

"სხვა შემოსავლებს, რომლებიც არ არის დაკავშირებული დაქირავებით მუშაობასთან და ეკონომიკურ საქმიანობასთან, განეკუთვნება ნებისმიერი შემოსავალი ან სარგებელი, გარდა... პარტიორთა შენატანებისა, რომლებიც ზრდიან იმ საწარმოს წმინდა აქტივს, რომელთა პარტნიორსაც წარმოადგენენ შენატანების განმახორციელებელი პირები".

ძირითადი საშუალებების აფასების თანხა კი, რომელიც ზრდის საწარმოს წმინდა აქტივებს, პარტნიორთა შენატანს არ წარმოადგენს, ამიტომ ის უნდა ჩაირთვეს საწარმოს ერთობლივ შემოსავალში. აღვნიშნავთ აგრეთვე, რომ ჩვენთვის ცნობილია საგადასახადო ორგანოს მიერ ერთ-ერთი გადამხდელისათვის 2005 წ. 29 აგვისტოს გაგზავნილი წერილი, რომელშიც ნათქვამია, რომ ძირითადი საშუალებების აფასების თანხა მოგების გადასახადით არ იბეგრება, მაგრამ მის ასეთ პოზიციას არ ვიზიარებთ არასათანადო არგუმენტაციის გამო.

II შემთხვევაში, ვინაიდან ხდება ძირითადი საშუალებების გადაფასების რეზერვის მიმართვა შპს-ის საწესდებო კაპიტალში (ბუღალტრული გატარება: დ-ტი 5420 კ-ტი 5150), რომელიც რეგისტრირდება სამეწარმეო რეესტრში, ეს შპს-ის დამფუძნებელი ფიზიკური პირებისთვის ტოლფასია მათი ქონების ზრდისა ანუ არაფულადი სახით დივიდენდის მიღებისა (უხეშად რომ ვთქვათ, ეს იგივეა, მათ რომ აეღოთ დივიდენდები და შემდეგ ამ დივიდენდების თანხით გაეზარდათ საწესდებო კაპიტალი შენატანების განხორციელების გზით). ამიტომ ეს ოპერაცია წარმოშობს შპს-ის დამფუძნებელი ფიზიკური პირებისთვის 10%-იანი საშემოსავლო გადასახადის დაკავების აუცილებლობას სსკ 195-ე მუხლის მიხედვით (იხ. 1-ლი და მე-3 ნაწილები).

კითხვა: ვარ შპს X. ძირითადი საშუალებების აფასების დროს, თუ შემიძლია ავაფასო მიწის ფართი და რა ვალდებულებები დამეკისრება საგადასახადო ორგანოებთან ბალანსის შევსების და მიწის გასხვისების პერიოდში?

პასუხი: მიწის ფართის აფასება, ზოგადად, შეგიძლიათ, მაგრამ ამაში დიდ აზრს ვერ ვხედავთ. მიწის ფართის აფასება წარმოშობს მოგების გადასახადით დაბეგვრის მიზნებისათვის ერთობლივ შემოსავალში ჩასართავ ობიექტს აფასების წელსვე (იხ. ჩვენი პასუხი წინა შეკითხვაზე), ამიტომ რაიმე გადასახადების მინიმიზაცია მიწის გასხვისების დროს ამ გზით ვერ მიიღწევა.

კითხვა: შპს X-ს, რომლის დამფუძნებელი არის ერთი პირი, შეუძლია ჩუქებით გაუფორმოს შენობა-ნაგებობის რაღაც ნაწილი, მიწის ფართთან ერთად. რა ვალდებულებები დაეკისრება შპს-ს და მჩუქებელს?

პასუხი: ამ სახით დასმული შეკითხვიდან მთლად გასაგები არ არის, შპს-ს ჩუქნიან ქონებას თუ პირიქით, შპს ჩუქნის სხვას ამ ქონებას. ასევე უცნობია, ვინ ჩუქნის ან ვის ჩუქნიან ამ ქონებას, რის გამოც გაურკვეველია ურთიერთდამოკიდებულების ხარისხი შპს-სა და მჩუქებელს შორის. ჩვენს პასუხში ვიგულისხმებთ, რომ ფიზიკური პირი ქონებას ჩუქნის შპს-ს და ისინი ერთმანეთისთვის არ არიან ურთიერთდამოკიდებული პირები სსკ 23-ე მუხლის მიხედვით (თუ შეკითხვის ასეთი გაგება სწორი არ არის, გთხოვთ ხელმეორედ გამოგვიგზავნოთ შეკითხვა დაკონკრეტებული სახით).

რადგან ლაპარაკია ჩუქებაზე, ფიზიკური პირისთვის ეს ოპერაცია ეკონომიკური საქმიანობის ფარგლებში განხორციელებულად არ ჩაითვლება, ამიტომ ის არც დაიბეგრება რაიმე გადასახადებით. რაც შეეხება შპს-ს, მისთვის ნაჩუქარი ქონების საბაზრო ღირებულება უნდა ჩაირთოს ამ შპს-ის ერთობლივ შემოსავალში მოგების გადასახადით დაბეგვრის მიზნით. ეს გამომდინარეობს სსკ 176-ე მუხლის 1-ლი ნაწილიდან, ასევე ამავე მუხლის მე-2 ნაწილიდან, სადაც აღნიშნულია: "პირის მიერ სხვა პირისაგან ქონების ან სარგებლის მიღების შემთხვევაში, ერთობლივ შემოსავლებში შესატანი ქონების ან სარგებლის ღირებულება განისაზღვრება ამ კოდექსის 174-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი წესით" ანუ საბაზრო ფასით.

კითხვა: გთხოვთ გვიპასუხოთ "ააფის" 2007 წლის #12-ში გამოქვეყნებული შეკითხვის საპირისპირო შეკითხვაზე:
არარეზიდენტ იურიდიულ პირს რეზიდენტი იურიდიული პირისაგან შეძენილი აქვს უძრავი ქონება (შენობა ნაგებობა მიწით). შემდგომში აღნიშნული ქონება საიჯარო ხელშეკრულებით გადაეცა "გამყიდველს" ანუ თავდაპირველ მფლობელს.

1) ვინ გვევლინება აღნიშნული უძრავი ქონების და მიწის გადასახადის გადამხდელად?


2) რა გადასახადებით დაიბეგრება არარეზიდენტზე გაცემული საიჯარო ქირა?


3) ასეთი შემთხვევა არარეზიდენტისგან ხომ არ ითხოვს რაიმე ფორმის დეკლარაციის წარდგენას?


პასუხი: 1) სსკ 272-ე მუხლის მიხედვით, "უცხოური საწარმოსათვის ქონების, გარდა მიწისა, გადასახადით დაბეგვრის ობიექტია საქართველოს ტერიტორიაზე არსებული ამ მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული ქონება (მათ შორის, რეზიდენტი პირისათვის იჯარით, ქირით, უზუფრუქტით ან სხვა ამგვარი სახის ხელშეკრულების საფუძველზე გაცემული ქონება", ხოლო ამავე მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, "საქართველოს ან უცხოური საწარმოსათვის, ორგანიზაციისათვის ან/და ფიზიკური პირისათვის გადასახადით დაბეგვრის ობიექტია: ა) საკუთრებაში არსებული მიწა...". აქედან გამომდინარე, მოცემულ შემთხვევაში ქონებისა და მიწის გადასახადების გადამხდელად გვევლინება არარეზიდენტი იურიდიული პირი.

2) რეზიდენტი იურიდიული პირის მიერ არარეზიდენტზე გაცემული საიჯარო ქირა მანამ, სანამ არარეზიდენტი დარეგისტრირდება საქართველოში გადასახადის გადამხდელად, დაიბეგრება არარეზიდენტის საშემოსავლო გადასახადით (10%) და არარეზიდენტის (უკუდაბეგვრის) დღგ-ით (18%) სსკ 197-ე მუხლის 1-"დ" ნაწილის და 241-ე მუხლის შესაბამისად.

3) მოცემულ შემთხვევაში, სსკ 29-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილების თანახმად, არარეზიდენტ იურიდიულ პირს წარმოეშობა მუდმივი დაწესებულება საქართველოში, ამიტომ უნდა მოხდეს ამ უცხოური საწარმოს მუდმივი დაწესებულების საგადასახადო რეგისტრაცია სსკ 29-ე მუხლის მე-12 ნაწილის შესაბამისად. ეს დასტურდება სსკ 29-ე მუხლის მე 6 ნაწილითაც, რომელშიც აღნიშნულია: "უცხოური საწარმოს ან არარეზიდენტი ფიზიკური პირის მიერ... საქართველოს ტერიტორიაზე საკუთრების მხოლოდ ფლობის ფაქტი ამ მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით გათვალისწინებული მუდმივი დაწესებულების ნიშნების არქონის შემთხვევაში არ წარმოშობს უცხოური საწარმოს ან არარეზიდენტი ფიზიკური პირის მუდმივ დაწესებულებას საქართველოში", ამ შემთხვევაში კი ადგილი აქვს არა მხოლოდ საქართველოს ტერიტორიაზე საკუთრების ფლობას, არამედ ამ საკუთრების გამოყენებასაც არარეზიდენტი იურიდიული პირის ეკონომიკურ საქმიანობაში საქართველოში.

კითხვა: ხორბლის გადამუშავების დროს (დაფქვის დროს) რამდენი პროცენტია ბუნებრივი დანაკარგების ნორმა და ითვლება თუ არა გამოსაქვით ხარჯებში აღნიშნული დანაკარგი საგადასახადო თვალსაზრისით?

პასუხი: ხორბლის დაფქვის ბუნებრივი დანაკარგის უნივერსალური ნორმა არ არსებობს, რადგან ის დამოკიდებულია სხვადასხვა პარამეტრებზე: სინოტივეზე, ტექნოლოგიურ პროცესზე (მაგალითად, საცერებზე) და ა.შ. საშუალოდ, ხორბლიდან ფქვილის გამოსავლიანობა დაახლოებით 70%-ია, დანარჩენს კი ქატო და ანაცერი შეადგენს (დამატებითი კონსულტაციისათვის შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ ზვიად იმნაიშვილს - ერთ-ერთი წისქვილკომბინატის ფინანსურ დირექტორს, მობ. (77) 44-33-73).

ჩვენთვის ცნობილი ბოლო ნორმატიული აქტები, რომლებშიც მოცემულია ხორბლის გადამუშავებისას ბუნებრივი დანაკარგების ნორმები, არის სსრკ მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების სახელმწიფო კომიტეტის 1986 წ. 7 იანვრის #4 დადგენილება "Об утверждении норм ествественной убыли зерна, продуктов его переработки, семян трав, кормов травяных, искусственно высушенных, и семян маслычных культур при хранении на предприятиях системы Министерства хлебопродуктов СССР" და მის საფუძველზე გამოცემული სსრკ პურპროდუქტების მინისტრის 1986 წ. 28 იანვრის #23 ანალოგიური სახელწოდების ბრძანება. ისინი გამოქვეყნებულია რუსულ ენაზე და ძალაში შევიდნენ 1986 წლის 1 აპრილიდან.

საზოგადოდ, წარმოების ბუნებრივი დანაკარგები გამოიქვითება ერთობლივი შემოსავლიდან იმ თვალსაზრისით, რომ ისინი მიეკუთვნება წარმოებული პროდუქციის თვითღირებულებას, მაგრამ აუცილებლად უნდა აღინიშნოს შემდეგი: იმის გამო, რომ ეს დოკუმენტები არ არის ნათარგნი ქართულ ენაზე, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მიზნებისათვის ისინი რევიზიის მიერ შეიძლება არ იქნენ ცნობილი უფლებამოსილი ორგანოს მიერ მიღებულ ნორმატიულ დოკუმენტებად და ბუნებრივი დანაკარგების გამოქვითვის საკითხი გახდეს სადაო.

კითხვა: სააქციო საზოგადოებაში ჩვენ, ორ სუბიექტს, გვაქვს აქციების 28%. ხოლო სხვა ორ სუბიექტს ერთად აქვს 60%. აქედან გამომდინარე ისინი მართავენ და განკარგავენ სააქციო საზოგადოებას... 1994 წლიდან დღემდე ეს წარმოება ისე მუშაობს, რომ ჩვენ არასდროს არ მიგვიღია არცერთი თეთრი. გაკოტრებით არ კოტრდება. ბუნებრივია, რომ მალავენ შემოსავლებს. ბუღალტრულად ყველაფერი სწორედ აქვთ. ვერ შეედავები...

გავიდა 13 წელი. ჩვენს მიერ ნაყიდი აქციები არის უმოქმედოდ. ვითხოვეთ ჩვენი წილი აქციების შესაბამისი ქონების გამოყოფა, მაგრამ არ დაგვეთანხმნენ. რა მოვიმოქმედოთ?


პასუხი: ასეთ დელიკატურ საკითხზე უნივერსალური რეკომენდაციის მოცემა "კითხვა-პასუხის" ფორმატში რთულია. მხოლოდ იმას აღვნიშნავთ, რომ თქვენ შეგიძლიათ გამოიყენოთ "მეწარმეთა შესახებ" საქართველოს კანონის 53.32 და 53.4 მუხლები. აღნიშნული კანონის 53.32 მუხლის თანახმად, "საწესდებო კაპიტალის ხუთი პროცენტის მფლობელ აქციონერებს უფლება აქვთ მოითხოვონ სამეურნეო მოქმედებების ან მთლიანად წლიური ბალანსის სპეციალური შემოწმება, თუ ისინი მიიჩნევენ, რომ ადგილი აქვს დარღვევებს. თუ საერთო კრება არ დააკმაყოფილებს ამგვარ მოთხოვნას, მაშინ გადაწყვეტილება სპეციალური შემოწმების ჩატარების შეიძლება მიიღოს იმ სასამართლომ, რომლის ტერიტორიაზეც აქვს საზოგადოებას ადგილსამყოფელი". 53.4 მუხლის თანახმად კი, "თუ საქართველოს ტერიტორიაზე არსებული სააქციო საზოგადოების დომინანტმა აქციონერმა განზრახ გამოიყენა თავისი მდგომარეობა სააქციო საზოგადოების ინტერესების საზიანოდ, მან დანარჩენ აქციონერებს უნდა გადაუხადოს შესაბამისი კომპენსაცია". გირჩევთ იქირაოთ კვალიფიციური აუდიტორი ან იურისტი თქვენი უფლებების დასაცავად. თუ ამის საშუალება არ გაქვთ, მაშინ მდგომარეობიდან საუკეთესო გამოსავალია თქვენი კუთვნილი აქციების გაყიდვა.

კითხვა: თურქმა მოქალაქემ თავისი სატრანსპორტო საშუალებით შემოგვიტანა ნედლეული. მისთვის როგორც არარეზიდენტ პირზე გადახდილ თანხაზე - 3000 ლარზე შეცდომით (რადგან სსკ 240-ე მუხლის 1-"ლ" პუნქტით საერთაშორისო გადაზიდვა დღგ-ით არ იბეგრება) დავარიცხეთ დღგ 540 ლარი უკუდაბეგვრის წესით და გადავრიცხეთ შესაბამის ანგარიშზე. დღგ-ის დეკლარაციის წარდგენისას სად უნდა ჩავწეროთ 3000 ლარი და შეიძლება თუ არა გადახდილი დღგ ჩავითვალოთ?

პასუხი: საზოგადოდ, უკუდაბეგვრის წესით დარიცხული არარეზიდენტის დღგ-ის დეკლარირება ხდება არა დღგ ის დეკლარაციაში, არამედ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2004 წლის 31 დეკემბრის #901 ბრძანებით დამტკიცებულ "უკუდაბეგვრის წესით დარიცხული დღგ-ის ბიუჯეტში გადახდისა და ანგარიშგების წარდგენის წესში" მოცემული სპეციალური გაანგარიშების ფორმის წარდგენის გზით. თუ უკუდაბეგვრის დღგ ამ წესით დეკლარირებულია, ხოლო საგადასახადო აგენტი (ვინც დეკლარირება მოახდინა) დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებულია, მაშინ სსკ 241 ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, უკუდაბეგვრის წესით "დარიცხული დღგ ის ბიუჯეტში გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი ითვლება საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურად" და ხდება მისი ჩათვლა "ჩვეულებრივ" დღგ-ში, რაც აისახება დღგ-ის ყოველთვიური დეკლარაციის III განაყოფის მე-11 უჯრაში.
შეკითხვაში აღნიშნულ კონკრეტულ შემთხვევაში შეცდომით გადახდილი უკუდაბეგვრის დღგ-ის ჩათვლა და ასახვა დღგ-ის დეკლარაციაში არ უნდა მოხდეს, ვინაიდან არ არსებობს უკუდაბეგვრის დღგ-ის დარიცხვის საფუძველი, რაც ზემოაღნიშნული სსკ 241-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, დღგ-ის ჩათვლისთვის მოთხოვნილი ერთ-ერთი პირობაა. გადახდილი უკუდაბეგვრის თანხა დარჩება ზედმეტობად, რომელიც საგადასახადო ორგანოს უნდა გადაატანინოთ სხვა გადასახადში გადამხდელის წერილობითი მიმართვის საფუძველზე.

კითხვა: შპს-მ 2007 წელს შეიძინა სატრანსპორტო საშუალება 7500 ლარად. იმავე წელს ავტომანქანას ჩაუტარდა 850 ლარის კაპიტალური რემონტი. სსკ 183-ე მუხლის მე-13 პუნქტით უფლება გვაქვს აღნიშნული ძირითადი საშუალება სრულად გამოვქვითოთ. როგორ გამოვქვითოთ 850 ლარი?

პასუხი: თუ თქვენ ძირითადი საშუალებების ამორტიზაციისათვის იყენებთ სსკ 183-ე მუხლის მე-13 პუნქტით ნებადართულ მეთოდს და ძირითად საშუალებებს აღიარებთ საგადასახადო ხარჯებად მათი შეძენისთანავე, მაშინ გამოქვითვის ანალოგიური წესი გავრცელდება ასეთი ძირითადი საშუალებების რემონტის ხარჯებზეც. ეს გამომდინარეობს საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2007 წ. 11 დეკემბრის #1284 ბრძანებიდან "მოგების გადასახადის წლიური დეკლარაციის ფორმის და მისი შევსების წესის შესახებ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე". ამ ბრძანებით დამტკიცებული ინსტრუქციის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტის "გ.ი" ქვეპუნქტით განისაზღვრა, რომ "თუ გადასახადის გადამხდელი ძირითადი საშუალებების გამოქვითვისას იყენებს საგადასახადო კოდექსის 183-ე მუხლის მე-13 ნაწილის ნორმას, მაშინ ძირითადი საშუალების აღნიშნული ნაწილისათვის რემონტის ხარჯებთან მიმართებაში 5-პროცენტიანი შეზღუდვის წესი არ გამოიყენება", ანუ ასეთ ძირითად საშუალებებზე გაწეული რემონტის ხარჯები სრულად გამოიქვითება.

კითხვა: საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებებით დამტკიცებული ინსტრუქციებით გამყიდველმა საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურების, სასაქონლო ზედნადებებისა და გამარტივებული სასაქონლო ზედნადებების აღრიცხვა უნდა აწარმოოს საქართველოში მოქმედი ბუღალტრული აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად. გთხოვთ განგვიმარტოთ ხსენებული დოკუმენტების აღრიცხვის წესი სტანდარტების მიხედვით.

პასუხი: ბუღალტრული აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტები (მათი ამჟამინდელი სახელწოდებაა ფინანსური ანგარიშგების საერთაშორისო სტანდარტები - IFRS) ანგარიშ-ფაქტურებისა და სასაქონლო ზედნადებების აღრიცხვის წესებს არ განმარტავს! შეგიძლიათ გაეცნოთ აღნიშნული სტანდარტების უახლეს გამოცემას ქართულ ენაზე (თბილისი, ბაფ, 2008 წელი) და ამაში თავადვე დარწმუნდებით. ჩვენთვის გაუგებარია, რა იგულისხმება საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებებით დამტკიცებულ ზოგიერთ ინსტრუქციაში არსებულ მითითებაში ანგარიშ-ფაქტურებისა და სასაქონლო ზედნადებების ბუღალტრული აღრიცხვის საერთაშორისო სტანდარტების მიხედვით აღრიცხვის შესახებ.

კითხვა: 1) შპს-ს დამფუძნებლისაგან დაქირავებული აქვს კერძო ბინა. დამფუძნებელი არ არის აღრიცხვაზე საგადასახადოში. შპს-ს გადახდილი აქვს ნოემბერ-დეკემბრის იჯარა, რომელზეც არ არის დარიცხული სოციალური და საშემოსავლო გადასახადი.

რადგან იანვრიდან გაუქმდა სოციალური გადასახადი, გთხოვთ განმარტებას, როგორ უნდა მოხდეს ამ ძველ იჯარაზე მისი დარიცხვა და გადახდა?


2) თუ დამფუძნებელი ახლო მომავალში ავა აღრიცხვაზე, როგორ მოახდენს საშემოსავლოსა და სოციალური გადასახადების გადახდას?


პასუხი: 1) თუ ბინის გამქირავებელი ფიზიკური პირი არ არის საგადასახადო ორგანოში გადასახადის გადამხდელად რეგისტრირებული (ეს არსებითია!), მაშინ 2007 წელს მოიჯარე (ბინის დამქირავებელი) შპს ვალდებული იყო მისთვის გადახდილი საიჯარო ქირა დაებეგრა როგორც საშემოსავლო (12%), ასევე სოციალური გადასახადებით, ხოლო 2008 წელს კი ვალდებულია დააკავოს საშემოსავლო გადასახადი 25%-იანი განაკვეთით, რადგან ამ შემთხვევაზე არ ვრცელდება სსკ 281-ე მუხლის 23-ე ნაწილის მოქმედება.

რაც შეეხება ნოემბერ-დეკემბრის საიჯარო ქირას, თუ ის გაცემულია 2007 წელსვე, მაშინ უნდა მოხდეს საშემოსავლო და სოციალური გადასახადების დეკლარირების დაზუსტება შესაბამის თვეებში; ხოლო თუ 2007 წლის ნოემბერ-დეკემბრის საიჯარო ქირა გადახდილია 2008 წელში, მისი სოციალური გადასახადით დაბეგვრა კვლავინდებურად უნდა მოხდეს, როგორც 2008 წლამდე დარიცხული და გაუცემელი ანაზღაურებისა, რომელზეც დარიცხული იყო სოციალური გადასახადი. საშემოსავლო გადასახადის დაკავება კი უნდა  განხორციელდეს ისე, როგორც 2008 წელში დარიცხული  და გადასახადის გადამხდელად არარეგისტრირებულ ფიზიკურ პირზე იჯარის გადახდისას (ანუ 25%-იანი საშემოსავლოთი).

მართალია, სსკ 281-ე მუხლის 25-ე ნაწილში აღნიშნულია, რომ "2008 წლის 1 იანვრამდე დარიცხულ და გაუცემელ ხელფასებზე მოქმედებს საშემოსავლო გადასახადის 12%-იანი განაკვეთი", მაგრამ იჯარის საზღაური - ხელფასი არ არის!

2) თუ დამფუძნებელი - ბინის გამქირავებელი ფიზიკური პირი ახლო მომავალში დარეგისტრირდება გადასახადის გადამხდელად, მაშინ მისთვის დაბეგვრის რეჟიმი არსებითად იცვლება. ბინის დამქირავებელი შპს მას აღარ დაუკავებს საშემოსავლო გადასახადს, მას თავად ეს ფიზიკური პირი გადაიხდის, ამასთან - 12%-იანი განაკვეთით სსკ მე-13 მუხლის მე-6 ნაწილის "გ" პუნქტისა და 281-ე მუხლის 23-ე ნაწილის "ვ" პუნქტის თანახმად.

კითხვა: ძველი სსკ-ის მიხედვით საერთაშორისო გადაზიდვები გათავისუფლებულია დღგ-ისაგან (101 ე მუხლის 1-ლი ნაწილის "ძ" ქვეპუნქტი). საგადასახადო ორგანოში გადასახადის გადამხდელად დაურეგისტრირებელი ფიზიკური პირები იბეგრებიან თუ არა დღგ-ით ძველი სსკ-ის 108-ე მუხლის 1 ლი ნაწილის შესაბამისად (შესრულებულია მხოლოდ საერთაშორისო გადაზიდვები)?

პასუხი: საერთაშორისო გადაზიდვების დღგ-ის ნულოვანი განაკვეთით დაბეგვრა შემოღებული იქნა 2005 წლის 1 იანვრიდან ახალი საგადასახადო კოდექსის 233-ე მუხლის მიხედვით. მანამდე, ანუ 2005 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი საქართველოს საგადასახადო კოდექსით საერთაშორისო გადაზიდვები გათავისუფლებული იყო დღგ-ისაგან. ძველი საგადასახადო კოდექსის 108-ე მუხლში "უკუდაბეგვრა" კი აღნიშნული იყო შემდეგი:

"11. თუ ფიზიკური პირი, რომელიც საგადასახადო ორგანოში გადამხდელად არ არის რეგისტრირებული, ეწევა მომსახურებას ან ასრულებს სამუშაოს საქართველოს ტერიტორიაზე ამ მუხლის მე-2 ნაწილში მითითებული საგადასახადო აგენტისათვის, აღნიშნული მომსახურების გაწევა ან სამუშაოს შესრულება იბეგრება ამ მუხლის მიხედვით.

2. ამ მუხლის მიხედვით საგადასახადო აგენტად ითვლებოდა ნებისმიერი პირი, რომელიც რეგისტრირებულია დღგ ის გადამხდელად ან ნებისმიერი რეზიდენტი იურიდიული პირი".

აქედან გამომდინარე, გადასახადის გადამხდელად დაურეგისტრირებელი ფიზიკური პირები, რომლებიც 2005 წლამდე ასრულებდნენ მხოლოდ საერთაშორისო გადაზიდვებს, თვითონ კი არ იბეგრებიან დღგ-ით, არამედ ექვემდებარებიან დღგ-ით უკუდაბეგვრას იმ საგადასახადო აგენტების (დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებული ნებისმიერი პირის ან ნებისმიერი რეზიდენტი იურიდიული პირის) მიერ, რომლებსაც ისინი უსრულებდნენ მომსახურებას, ისიც მხოლოდ მომსახურების იმ ნაწილში, რომელიც ითვლებოდა საქართველოს ტერიტორიაზე გაწეულად მაშინდელი საგადასახადო კოდექსის მიხედვით.

კითხვა: ეკუთვნის თუ არა პიროვნებას გამოუყენებელი შვებულების კომპენსაცია და თუ ეკუთვნის, რომელი ნორმატიული აქტით უნდა ვიხელმძღვანელოთ და როგორ გაიანგარიშება იგი შემდეგ შემთხვევებში:

I შემთხვევაში - პიროვნებამ შპს-ში იმუშავა ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებით 9 თვის მანძილზე და სამუშაოდან გათავისუფლდა ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო.


II შემთხვევაში - პიროვნებამ ვადიანი შრომითი ხელშეკრულებით იმუშავა შპს-ში 1 იანვრიდან 1 ივლისამდე (6 თვე) და გათავისუფლდა სამუშაოდან ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო; ამასთან, იგივე პიროვნებამ იმავე შპს-ში ახალი შრომითი ხელშეკრულებით იმუშავა იმავე წლის 1 სექტემბრიდან მომდევნო წლის 1 აპრილამდე (7 თვე) და სამუშაოდან გათავისუფლდა აგრეთვე ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო.


პასუხი: კერძო სამართლის სექტორში, საქართველოს შრომის კოდექსის 22-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, "დასაქმებულს შვებულების მოთხოვნის უფლება წარმოეშობა მუშაობის თერთმეტი თვის შემდეგ", რომლის ხანგრძლივობა უნდა იყოს არანაკლებ 24 სამუშაო დღე. ვინაიდან შეკითხვაში აღნიშნულ ორივე შემთხვევაში დასაქმებული შრომითი ხელშეკრულებით მუშაობდა უწყვეტად 11 თვეზე ნაკლები ვადის განმავლობაში, მას შვებულების აღების უფლება არ ჰქონდა, მაგრამ სწორედ ამის გამო, მიგვაჩნია, რომ ორივე შემთხვევაში მან უნდა მიიღოს (თუ ითხოვს) გამოუყენებელი შვებულების კომპენსაცია ნამუშევარი თვეების რაოდენობიდან გამომდინარე.

მართალია, საქართველოს შრომის კოდექსი არ შეიცავს "გამოუყენებელი შვებულების კომპენსაციის" ცნებას, მაგრამ ასეთი კომპენსაციის უფლება დასაქმებულისათვის გამომდინარეობს ელემენტარული ლოგიკიდან (წინააღმდეგ შემთხვევაში, მაგალითად, შეიძლება მივიღოთ აბსურდული სიტუაცია, რომ თუ დამსაქმებელი დასაქმებულებთან გააფორმებს მხოლოდ ათთვიან შრომით ხელშეკრულებებს, მაშინ ვერავინ ვერასოდეს მასთან მუშაობისას ვერც შვებულებით და ვერც გამოუყენებელი შვებულების კომპენსაციით ვერ ისარგებლებს).

საჯარო სამსახურიდან გათავისუფლებისას გამოუყენებელი შვებულებისათვის კომპენსაციის გაცემას "საჯარო სამსახურის შესახებ" საქართველოს კანონი არ ითვალისწინებს.

კითხვა: სატრანსპორტო მომსახურების შპს-ს ეთვლება თუ არა ბრუნვაში სატრანსპორტო მოსაკრებელი (რომელიც ევალებათ გადარიცხონ ყოველთვიურად სახელმწიფო ხაზინის ანგარიშზე თვითოეული ავტომანქანიდან 50 (ორმოცდაათი) ლარის ოდენობით)?

პასუხი: სატრანსპორტო მომსახურების შპს-ის მიერ გადახდილი სატრანსპორტო მოსაკრებელი მისთვის ბრუნვა კი არა, ხარჯია. მომსახურების სარეალიზაციო ბრუნვას წარმოადგენს დამკვეთებისაგან მათთვის გაწეული მომსაზურების საზღაური, ყველანაირი გადასახადების, მოსაკრებლებისა და საკომპენსაციო თანხების ჩათვლით, რომელსაც ისინი უხდიან მომსახურების გამწევ კომპანიას.

კითხვა: იმ შემთხვევაში, თუ ორგანიზაციაში არსებობს დანომრილი, ზონარგაყრილი სალაროს წიგნი დამოწმებული ორგანიზაციის ბეჭდით და ჩანაწერები ფიქსირდება სალაროს შემოსავლის და გასავლის ორდერების მეშვეობით, სალარო აპარატი მაინც საჭიროა? თანხების შემოსავალში დაფიქსირება ხდება წარმომადგენლის მიერ მომსახურების თანხის შემოტანისას.

პასუხი: თუ ორგანიზაცია ეწევა ეკონომიკურ საქმიანობას, მაშინ დანომრილი და ზონარგაყრილი სალაროს წიგნის წარმოება არ ცვლის სალარო აპარატის გამოყენების აუცილებლობას, რადგან სსკ 971 მუხლის 1-ლი ნაწილში აღნიშნულია: "ეკონომიკური საქმიანობის განმახორციელებელი პირების მიერ საქონლის/მომსახურების მიწოდების დროს მომხმარებლებთან ნაღდი ფულით ანგარიშსწორებისას შესაბამისი მონაცემები აღირიცხება მხოლოდ საკონტროლო-სალარო აპარატების გამოყენებით". ასე რომ, თუ ეკონომიკური საქმიანობის განმახორციელებელი პირი არ სარგებლობს სსკ 971 მუხლის მე-4 და მე-6 ნაწილებში და 281-ე მუხლის მე-6 და 28-ე ნაწილებში აღნიშნული შეღავათებითა და გამონაკლისი შემთხვევებით, მაშინ მან მომხმარებლისაგან ნაღდი ფულის მიღებისას აუცილებლად უნდა გამოიყენოს საკონტროლო-სალარო აპარატი.

კითხვა: ჩვენმა საწარმომ აწარმოა სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოები, მათ შორის, ეზოს კეთილმოწყობა, კერძოდ, დანგრეული საწყობის ადგილას ბუნკერის მიწით შევსება, მოხრეშვა-მოშანდაკება და ასფალტის დაგება.

გთხოვთ გაგვიმარტოთ, აღნიშნული სამუშაო (ასფალტის დაგება) მიეკუთვნება სარემონტო სამუშაოებს თუ წარმოადგენს ეზოს კეთილმოწყობას და აქედან გამომდინარე - ძირითად საშუალებას?


პასუხი: ბასს 16 "ძირითადი საშუალებების" მე-7 მუხლის თანახმად, "ძირითადი საშუალება უნდა აღიარდეს აქტივად, თუ: ა) მოსალოდნელია, რომ საწარმო მომავალში ამ აქტივის გამოყენებით მიიღებს ეკონომიკურ სარგებელს; და ბ) საწარმოსათვის შესაძლებელია აქტივის ღირებულების საიმედოდ შეფასება".

ამავე ბასს-ის მე-10 მუხლის თანახმად კი, "საწარმო ყველა ძირითად საშუალებას აფასებს აღიარების ზემოაღნიშნული პრინციპის მიხედვით, რომელი თარიღითაც ისინი იქნა შეძენილი. ეს ღირებულება მოიცავს ძირითადი საშუალების თავდაპირველი შეძენის ან შექმნის დროს გაწეულ დანახარჯებს და შემდგომში ნაწილების შეცვლის ან მისი მომსახურებისთვის დამატებით გაწეულ დანახარჯებს". ეს ნიშნავს იმას, რომ ბასს 16-ის მიხედვით, რემონტის ხარჯები ექვემდებარება იმავე აღიარების კრიტერიუმებით კაპიტალიზაციას, რასაც თავად ძირითადი საშუალებები.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, ასფალტის დაგებაზე გაწეული დანახარჯები უნდა განვიხილოთ ძირითად საშუალებად.

კითხვა: იბეგრებოდა თუ არა სოციალური გადასახადით (20%) ინდმეწარმის შემოსავლები მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გაქირავებიდან 2008 წლამდე? როგორ დაიბეგრება ანალოგიური საქმიანობიდან მიღებული შემოსავალი 2008 წლიდან - 25% თუ 12%-ით? გთხოვთ მიუთითოთ შესაბამისი მუხლები საგადასახადო კოდექსიდან.

პასუხი: ფიზიკური პირის (მათ შორის, ინდმეწარმეებისა და გადამხდელად რეგისტრირებული სხვა ფიზიკური პირების) მიერ უძრავი ქონების იჯარით გაცემა სსკ მე-13 მუხლის მე-6 ნაწილის "გ" პუნქტის თანახმად წარმოადგენს არასამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობას, ამიტომ ინდმეწარმის მიერ ამ იჯარით 2007 წელს მიღებული შემოსავალი დაიბეგრება მხოლოდ საშემოსავლო გადასახადით და არ დაიბეგრება სოციალური გადასახადით (დღგ-ით დაბეგვრა მოხდება, თუ ინდმეწარმე რეგისტრირებულია ან ვალდებულია დარეგისტრირდეს დღგ-ის გადამხდელად).

რაც შეეხება 2008 წელს, სსკ 281-ე მუხლის 23-ე ნაწილით განისაზღვრა, რომ 2008 წლის 1 იანვრიდან 2011 წლის 1 იანვრამდე საგადასახადო პერიოდების მიხედვით საშემოსავლო გადასახადის 12%-იანი განაკვეთი კვლავინდებურად ძალაში რჩება ფიზიკური პირების ზოგიერთი სახის შემოსავლებისთვის. მათ შორის, "ვ" პუნქტის თანახმად, არის "სხვა ანაზღაურება, რომელიც 2007 წლის 31 დეკემბრისათვის საქართველოს კანონმდებლობით არ იბეგრებოდა სოციალური გადასახადით". აქედან გამომდინარე, გადასახადის გადამხდელად რეგისტრირებული ფიზიკური პირების მიერ მათ საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების იჯარით (გაქირავებით) მიღებული შემოსავლები 2008 წელს კვლავინდებურად იბეგრება 12%-იანი საშემოსავლო გადასახადით.

კითხვა: გეგმიური საგადასახადო შემოწმებისას ინდმეწარმესთან მაღაზიაში დაფიქსირდა საქონლის დანაკლისი, რომლის მიზეზი არ არის დადგენილი. ინსპექციამ ამაზე დაარიცხა საკასო აპარატის გამოუყენლობის ჯარიმა. რამდენად სამართლიანია ეს?

პასუხი: სსკ 143-ე მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, "სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობის დანაკლისი განიხილება მისი აღმოჩენის მომენტში ნაღდი ანგარიშსწორებით საბაზრო ფასებით (აქციზისა და დღგ-ის გარეშე) განხორციელებულ მიწოდებად და გადასახადებით დაიბეგრება ამ კოდექსით დადგენილი წესით". ამიტომ, სრული არალოგიკურობის მიუხედავად, საგადასახადო ორგანოს გადაწყვეტილება არ არის მოკლებული სამართლებრივ საფუძველს.