ააფი
ბიზნესმენი
გამოწერა
კონსალტინგი
წიგნები
კონტაქტი
კითხვა–პასუხი
აუდიტორული საქმიანობა
აღრიცხვა და გადასახადები
იურიდიული კონსულტაცია
საბანკო სისტემა
სადაზღვევო საქმიანობა
სტუმარი
ლოგიკური ამოცანა
სხვადასხვა
შრომის ბირჟა
ნორმატიული დოკუმენტები
შეკითხვა რედაქციას
კითხვა–პასუხი
კითხვა-პასუხი #11(ნოემბერი), 2007
ამ რუბრიკით ჟურნალში ქვეყნდება პასუხები ჩვენი მკითხველების იმ შეკითხვებზე, რომლებიც ბუღალტრულ აღრიცხვას, საგადასახადო და საბაჟო კანონმდებლობასა და სამოქალაქო სამართალს შეეხება. დასმულ შეკითხვებზე პასუხს გასცემენ შპს "ააფ-მენეჯმენტი"-ს მენეჯერები, ქართული აუდიტური კომპანიების - შპს "ცოდნისა"-ს და შპს "ააფ კონსალტინგი"-ს აუდიტორები, საქართველოს სხვა წამყვანი საკონსულტაციო ფირმების სპეციალისტები.

შეკითხვები მიიღება წერილობითი სახით, ფოსტით, ელექტრონული ფოსტით, ფაქსით ან სხვა საშუალებით. უშუალოდ რედაქციიდან ჟურნალის ხელმომწერებს შეუძლიათ შეკითხვით მოგვმართონ ტელეფონის მეშვეობითაც. ანონიმური შეკითხვები მიღებული არ იქნება! თუმცა შეკითხვის ავტორთა ვინაობა ჟურნალში არ გამოქვეყნდება.

შეკითხვები მიიღება ელექტრონული ფოსტით: aaf@geo.net.ge  ან ტელ/ფაქსით:39-33-50. ხელმომწერთა შეკითხვებისათვის ტელ.:39-33-46, 39-33-47.

წინამდებარე ნომერში მკითხველთა შეკითხვებს პასუხობს შპს აუდიტური კონცერნი "ცოდნისა"-ს აუდიტისა და კონსალტინგის მენეჯერი ჯუმბერ ბოხაშვილი.

კითხვა: შეიქმნა ამხანაგობა, რომლის დამფუძნებლები არიან ფიზიკური პირები და შპს. ამხანაგობის მიზანია აშენდეს მრავალფუნქციური საცხოვრებელი კომპლექსი. ფიზიკური პირების შენატანს ამხანაგობაში შეადგენს მათი კუთვნილი მიწა და მათზე არსებული საცხოვრებელი შენობა-ნაგებობანი (რომელიც უნდა დაინგრეს), ხოლო შპს ეწევა მშენებლობასთან დაკავშირებულ ყოველგვარ ხარჯს. მშენებლობის დამთავრების შემდეგ ფიზიკური პირები მიიღებენ ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ფართებს, ხოლო ზედმეტად დარჩენილი ფართი რჩება შპს-ის საკუთრებაში და ამხანაგობაც გაუქმდება. შპს გაწეული ხარჯების დასაფარად აპირებს თავისი კუთვნილი ფართის ნაწილის რეალიზაციას მშენებლობის პროცესში.
 

მშენებლობის გვერდით მოსახლე მობინადრეებმაც (ისინი არ არიან ჩვენი ამხანაგობის წევრები) გამოთქვეს დაინტერესება თავიანთ კუთვნილ ფართზე შენობის აშენების შესახებ. მათ გამოთქვეს სურვილი, რომ დაუთმობენ შპს-ს თავიანთ კუთვნილ მიწას შენობა-ნაგებობებით, თუკი შპს მათ მისცემს შესაბამის საცხოვრებელ ფართს უკვე მშენებარე ბინაში (ანუ მოხდება ბარტერი) და დამატებით გადაუხდის ნაღდ ფულს შეთანხმების თანახმად.

ამ მიწაზეც ანალოგიურად მოხდება ძველი შენობა-ნაგებობების დემონტაჟი და საცხოვრებელი კომპლექსის აშენება, შემდგომი რეალიზაციის მიზნით.


ყოველივე ზემოთ თქმულიდან გამომდინარე გვაინტერესებს რამდენიმე საკითხი, კერძოდ:


1) იხდის თუ არა შპს დღგ-ის გადასახადს მშენებლობის პროცესში გაყიდულ ფართზე მაშინვე, თუ ეს ჩაითვლება ავანსად გადახდილ თანხად და დღგ-ს გადაიხდის მშენებლობის დამთავრების შემდეგ (შენობის ჩაბარების შემდეგ)?


2) შპს-სათვის ბარტერით მიღებული და ნაწილობრივ შეძენილი მიწა ითვლება თუ არა ძირითად საშუალებად?


3) ამ მიწაზე არსებული შენობა-ნაგებობები (რომლებიც დასანგრევია), შეიძლება ჩაითვალოს თუ არა დაუმთავრებელ მშენებლობად და მათი ღირებულება გამოიქვითოს როგორც ხარჯი შენობის დამთავრების შემდეგ?


4) გადაიხდის თუ არა ძირითადი ქონების (მიწის) გადასახადს შპს? ან რა ფორმით გაფორმდეს ამ გზით შპს-ის საკუთრებაში გადმოსული მიღებული მიწის ნაკვეთი თავისი შენობა-ნაგებობებით, რათა შპს-მ გადაიხადოს ყველაზე ოპტიმალური გადასახადები?


პასუხი: 1) მშენებლობის პროცესში ჯერ არ დამთავრებული ფართის "გაყიდვა" დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაცია არ არის, რადგან გასაყიდი აქტივი ჯერ ბოლომდე არ შექმნილა. სსკ 238-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციის დროდ ითვლება "საქონლის/მომსახურების მიწოდების მომენტი" (გარდა ამავე მუხლით განსაზღვრული რამდენიმე გამონაკლისი შემთხვევისა), ამიტომ სამშენებლო კომპანიამ ფართის რეალიზაციიდან დღგ-ის დარიცხვა უნდა აღიაროს მაშინ, როცა შესრულდება ყველა შემდეგი პირობა:

მშენებლობა დამთავრდება; ფართი გადაეცემა მის მყიდველს და საკუთრების უფლებაც მასზე გადარეგისტრირებული იქნება საჯარო რეესტრში. დაუმთავრებელი ფართისთვის მიღებული თანხა სამშენებლო კომპანიისათვის ავანსია.

2) შპს-ის საკუთრებაში გადასული მიწა მისი ძირითადი საშუალებაა, იმის მიუხედავად, თუ როგორ მოხდა მასზე საკუთრების უფლების მოპოვება: ფულის გადახდით, ბარტერით თუ ჩუქებით.

3) შეძენილ მიწის ნაკვეთზე არსებული შენობა-ნაგებობები, რომლებიც დასანგრევია, შეიძლება ჩაითვალოს დაუმთავრებელ მშენებლობად. როგორც მათი საბალანსო ღირებულება, ასევე მათი დანგრევის ხარჯები უნდა შევიდეს ახალი მშენებლობის თვითღირებულებაში.

4) შპს გადაიხდის ქონების (მათ შორის, მიწის) გადასახადს იმ უძრავ ქონებაზე და იმ მიწაზე, რომელიც მის საკუთრებაშია (აგრეთვე სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ მიწაზე, თუ შპს ამ მიწის ფაქტობრივი მოსარგებლეა), ვინაიდან სსკ 272-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, "საქართველოს საწარმოსათვის ქონების, გარდა მიწისა, გადასახადით დაბეგვრის ობიექტია მის ბალანსზე რიცხული ძირითადი საშუალებები, დაუმონტაჟებელი მოწყობილობები, დაუმთავრებელი მშენებლობა და არამატერიალური აქტივები", ხოლო ამავე მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, "საქართველოს საწარმოსთვის მიწაზე ქონების გადასახადით დაბეგვრის ობიექტია:                

ა) საკუთრებაში არსებული მიწა; ბ) კანონით გათვალისწინებულ სარგებლობაში ან ფაქტობრივად მფლობელობაში მყოფი სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწა".

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის თანახმად, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობისათვის აუცილებელია ამ უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში.

რაც შეეხება იმას, თუ როგორ უნდა მოხდეს შპს-ის - სამშენებლო კომპანიის გადასახადების ოპტიმიზაცია, ამ საკითხის განხილვა სცილდება "კითხვა-პასუხის" საჟურნალო რუბრიკის ფორმატს. კონსულტაციებისათვის მიმართეთ შპს აუდიტურ კომპანია "ააფ-კონსალტინგს" ან რომელიმე სხვა აუდიტურ ფირმას.

კითხვა: ვართ სსიპ, უსასყიდლო უზუფრუქტით გვაქვს გადმოცემული შენობა-ნაგებობა. გვაქვს იჯარით გაცემული ფართი. გვაინტერესებს, რა ხარჯებისთვის შეგვიძლია გამოვიყენოთ იჯარის თანხა?
კონკრეტულად, თუ გვაქვს უფლება ამ თანხიდან თანამშრომლების ხელფასის გაცემისა?


პასუხი: სსიპ-ს, რომელსაც უსასყიდლო უზუფრუქტით მიღებული აქვს სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული შენობა-ნაგებობა, ამ შენობა-ნაგებობის იჯარით გაცემისა და მიღებული საიჯარო ქირის საკუთარი შეხედულებისამებრ გამოყენების უფლება არა აქვს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსთან შეთანხმების გარეშე, "სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული შენობა-ნაგებობების სარგებლობის უფლებით გადაცემის წესის დამტკიცების შესახებ" საქართველოს მთავრობის 2006 წლის 12 ივნისის #110 დადგენილების (მასში შეტანილი ცვლილებებისა და დამატებების გათვალისწინებით) თანახმად. ამ დადგენილებით დამტკიცებული წესის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, შენობა-ნაგებობების "სასყიდლიანი აღნაგობით, უზუფრუქტით, ქირავნობით, იჯარით და სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრული სარგებლობის უფლებით გადაცემის სხვა ფორმებით გადაცემისას საწყისი წლიური ქირის ოდენობა განისაზღვრება საქართველოს მთავრობის დადგენილებით "სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული შენობა-ნაგებობების სარგებლობის უფლებით გადაცემისას წლიური ქირის ოდენობის გამოთვლის წესის დამტკიცების შესახებ", რომელსაც აღნიშნული წესის საფუძველზე ადგენს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო ან მისი ტერიტორიული ორგანო. ქირა ირიცხება სახელმწიფო ბიუჯეტში".

კითხვა: 1) საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს აქვს თუ არა უფლება ეკონომიკური საქმიანობით მიღებული შემოსავლებიდან გასცეს პრემია და ხელფასზე დანამატები და მიაკუთვნოს ფაქტიურ დანახარჯებს, როგორც შრომის ანაზღაურება?

2) ასევე გთხოვთ განგვიმარტოთ, საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს ეკონომიკური საქმიანობით მიღებული შემოსავლებიდან რა შემთხვევაში და როგორი წესით შეუძლია გასცეს ხელფასზე დანამატები და პრემიები?

3) საჯარო სამართლის იურიდიული პირი ეკონომიკური საქმიანობიდან მიღებული შემოსავლებით იძენს ძირითად საშუალებებს და იყენებს მას ყველა საჭირო დანიშნულებით, რადგან გამიჯვნა შეუძლებელია. აქვს თუ არა უფლება ძირითადი საშუალებების შეძენაზე გადახდილი თანხა აჩვენოს ფაქტიურ დანახარჯებში და თუ არ აქვს, განგვიმარტეთ, რატომ?

პასუხი: 1)-2) "საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ" საქართველოს 1999 წლის 28 მაისის კანონის მე-13 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საჯარო სამართლის იურიდიული პირის მიერ ეკონომიკური საქმიანობით მიღებული შემოსავლები უნდა მოხმარდეს მისი წესდების (დებულების) მიხედვით განსაზღვრული მიზნებისა და ფუნქციების განხორციელებას და მათი სხვა მიზნით გამოყენება აკრძალულია. თუმცა, თანამშრომელთა შრომითი წახალისება ნებისმიერი საწარმოს (ორგანიზაციის) ეკონომიკური საქმიანობის განუყრელი შემადგენელი ნაწილია, ამიტომ ეკონომიკური საქმიანობით მიღებული შემოსავლების ნაწილი შეიძლება მოხმარდეს სსიპ-ის თანამშრომლების პრემირებას და სახელფასო დანამატებს. თუ რა ნაწილი უნდა იქნეს გამოყენებული სსიპ-ის თანამშრომელთა შრომითი წახალისებისათვის და რა - სსიპ-ის საქმიანობის სხვა ხარჯების დასაფინანსებლად, ამის ზოგადად თქმა შეუძლებელია და გადაწყვეტილება ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა მიიღოს სსიპ ის ხელმძღვანელმა, სსიპ-ის წესდების, მისი დაფინანსების სხვა წყაროების, მოსალოდნელი დანახარჯებისა და თანამშრომლებთან გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებების გათვალისწინებით.

3) თუ სსიპ-ის მიერ ეკონომიკური საქმიანობიდან მიღებული შემოსავლებით შეძენილი ძირითადი საშუალებები საერთოდ არ გამოიყენება მის ეკონომიკურ საქმიანობაში, მაშინ, ცხადია, მათი შეძენის ხარჯების (ცვეთის) გამოქვითვა სსიპ-ის მიერ ეკონომიკური საქმიანობიდან მიღებული შემოსავლებიდან ვერ მოხდება; მაგრამ თუ სსიპ-ის მიერ ეკონომიკური საქმიანობიდან მიღებული შემოსავლებით შეძენილი ძირითადი საშუალებები გამოიყენება მის ეკონომიკურ საქმიანობაში, მაშინ სსკ 177-ე და 183-ე მუხლების თანახმად, ამ ძირითადი საშუალების შეძენის ხარჯები გამოიქვითება სსიპ-ის დასაბეგრი ერთობლივი შემოსავლიდან: ან მთლიანად, 183-ე მუხლის მე 13 ნაწილის თანახმად, ან საამორტიზაციო ანარიცხების ოდენობით, სსკ 183-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად.

კითხვა: შეუძლია თუ არა შპს-ის ბუღალტერს ჩამოაწეროს ანგარიშვალდებულ პირს შეძენილი საქონლის ღირებულება სალაროს აპარატის ჩეკისა და თვით ამ პირის მოხსენებითი ბარათის საფუძველზე, თუ ჩეკს თან არ ერთვის მაღაზიის მიერ გამოწერილი სასაქონლო ზედნადები?

პასუხი: სსკ 199-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, "ეკონომიკური საქმიანობისათვის ქვეყნის შიგნით საქონლის მიწოდების შემთხვევაში (გარდა სპეციალური დღგ-ის ანგარიშ-ფაქტურების მიხედვით განხორციელებული მიწოდებისა, რომლებიც მოიცავს ზედნადებით გათვალისწინებულ რეკვიზიტებს) სავალდებულოა სასაქონლო ზედნადები გამოიწეროს საქართველოს ფინანსთა მინისტრის მიერ დადგენილი ფორმით და წესით".

შესაბამისი "ინსტრუქცია სასაქონლო ზედნადების გამოწერისა და გამოყენების შესახებ" დამტკიცებული იქნა საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2005 წლის 14 თებერვლის #86 ბრძანებით. ინსტრუქციის მე-3 მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, "ზედნადები წარმოადგენს ამ ინსტრუქციის დანართი #1 შესაბამისად შედგენილ ფორმას, გამოიყენება ეკონომიკური საქმიანობისათვის ქვეყნის შიგნით, მათ შორის საწარმოს ტერიტორიულად განცალკევებული სტრუქტურული ქვედანაყოფების... მიერ საქონლის მიწოდების ან ტვირთის გადაადგილების შემთხვევებში".

მიუხედავად აღნიშნულისა, ცალკეულ შემთხვევებში დასაშვებად მივიჩნევთ, რომ საწარმომ ასახოს ბუღალტერიაში შეძენილი საქონლის ღირებულება მხოლოდ სალაროს აპარატის ჩეკისა და თვით ამ პირის მოხსენებითი ბარათის საფუძველზე, როცა ჩეკს თან არ ერთვის მაღაზიის მიერ გამოწერილი სასაქონლო ზედნადები, რადგან ასეთ შემთხვევებში შეიძლება ჩაითვალოს, რომ საწარმომ შეიძინა სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობა არა მაღაზიიდან, არამედ თავად ამ ანგარიშვალდებული პირისაგან (როგორც ფიზიკური პირისაგან). ამ დროს ჩეკი წარმოადგენს მხოლოდ იმის მაჩვენებელს, თუ რა გადაიხადა ფიზიკურმა პირმა მისი შესყიდვის დროს. ცხადია, მის მიერ სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობის ასეთი გაყიდვა უნდა მოხდეს მის შეძენის ფასადვე, ასეთ შემთხვევაში ფიზიკურ პირს საშემოსავლო გადასახადით დასაბეგრი ნამეტი შემოსავალი არ წარმოეშობა! ფიზიკური პირისაგან შესყიდვის დროს დასაშვებია გამოიწეროს სასაქონლო ზედნადები გამარტივებული ფორმით (ინსტრუქციის დანართი #2), რაც აღნიშნულია ინსტრუქციის მე-4 მუხლში. რასაკვირველია, ასეთი შემთხვევები არ შეიძლება ატარებდეს რეგულარულ ხასიათს და შეიძლება ბუღალტერიაში აისახოს მხოლოდ მცირე თანხების მოცულობით განხორციელებული შესყიდვების დროს.

კითხვა: შპს "A" დღგ-ის გადამხდელია. ინვენტარიზაციის შედეგად გამოვლინდა დღგ-იანი საქონლის ზედმეტობა. აღნიშნულ საქონელზე წარსულში შესაბამისად განხორციელდა დღგ-ის ჩათვლა. გთხოვთ განგვიმარტოთ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის შესაბამისად, როგორ უნდა მოახდინოს შპს მ ამ ზედმეტობის აღრიცხვა და რა ფასით უნდა შეაფასოს?

პასუხი: მსგავს შეკითხვაზე ჩვენ უკვე ვუპასუხეთ წინა თვეში. კიდევ ერთხელ განვმარტავთ, რომ დღგ-ის გადამხდელმა შპს-მ ნებისმიერი სახის სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობების ზედმეტობის გამოვლენისას უნდა შეადგინოს შესაბამისი აქტი და ჩართოს თავის ერთობლივ შემოსავალში მათი საბაზრო ღირებულება დღგ-ის გარეშე ზედმეტობის აღმოჩენის მომენტისათვის. თუ რა ფასად მოხდა წარსულში იდენტური საქონლის შეძენა და მაშინ დღგ-ის ჩათვლა განხორციელდა თუ არა, ამას მნიშვნელობა არა აქვს. ის, რომ ზედმეტად გამოვლენილი საქონლის თვითღირებულება უნდა განისაზღვროს საბაზრო ფასით დღგ-ის გარეშე, ლოგიკურია, რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში დღგ-ის გადამხდელ საწარმოს ამ საქონლის საბაზრო ფასებითაც კი რეალიზაციის შემთხვევაში (რაც, ცხადია, დღგ-ს უნდა მოიცავდეს) მოუწევს მისი გაყიდვა თვითღირებულებაზე უფრო იაფად. საბაზრო ფასზე საკითხისადმი მსგავსი დამოკიდებულებაა გამოვლენილი სსკ 143-ე მუხლის მე-3 ნაწილშიც, სადაც აღნიშნულია, რომ "საბუღალტრო დოკუმენტებში აღურიცხავი ან/და... დოკუმენტების გარეშე სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობის გამოვლენის შემთხვევაში გადასახადის გადამხდელს/სხვა ვალდებულ პირს გადახდება შესაბამისად საბუღალტრო დოკუმენტებში აღურიცხავი ან/და... დოკუმენტების გარეშე გამოვლენილი სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობის ღირებულება საბაზრო ფასებით დღგ-ის გარეშე (ხოლო აქციზის გადამხდელს/სხვა ვალდებულ პირს - აქციზისა და დღგ-ის გარეშე)".

კითხვა: შესაძლებელია თუ არა, რომ საგადასახადო რევიზიამ გადამხდელის შემოწმებისას შეცდომით, ზედმეტად დაბეგრილი ოპერაციის (მაგალითად, დღგ-თი დაბეგრილი ავტომანქანის მიწოდება ან სხვ.) აღმოჩენისას რაიმე ბრძანებით უღიაროს ზედმეტობად და შეუმციროს დარიცხული გადასახადი? თუ ყოფილა ამის მსგავსი მაგალითები თქვენს პრაქტიკაში?

პასუხი: სსკ 52-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, "საგადასახადო ორგანოები თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში ვალდებულნი არიან:

ა) დაიცვან საგადასახადო კანონმდებლობა, იმოქმედონ ამ კოდექსისა და საგადასახადო კანონმდებლობის სხვა აქტების მოთხოვნათა შესაბამისად...;

ბ) დაიცვან გადასახადის გადამხდელთა უფლებები და სახელმწიფოს ინტერესები;

გ) გააკონტროლონ გადასახადების გამოანგარიშების სისწორე, სისრულე და დროულად გადახდა, ჩაატარონ საგადასახადო შემოწმებები ამ კოდექსით დადგენილი წესით და ამ შემოწმებათა ჩატარებისას გააცნონ გადასახადის გადამხდელს/საგადასახადო აგენტს ან სხვა ვალდებულ პირს მისი უფლებები და ვალდებულებები;" და სხვა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, თუ საგადასახადო რევიზიამ გადამხდელის შემოწმებისას გამოავლინა რომელიმე გადასახადის ზედმეტად დარიცხვის ფაქტი, არათუ "შეიძლება", არამედ ის ვალდებულია შემოწმების აქტით შეუმციროს გადასახადის გადამხდელს ზედმეტად დარიცხული გადასახადები. ამის მაგალითები ჩვენს შემთხვევაში ყოფილა და არცთუ ისე იშვიათად.

კითხვა:  შპს "A" გეგმავს შემდეგი სახის მომსახურების გაწევას, კერძოდ, შპს "A" მოემსახურება უცხოურ "B" კომპანიას საქართველოში პროდუქტის დარეგისტრირების მიზნით, ანუ შპს "A" შეასრულებს შუამავლის როლს ამ პროცესში. ხელშეკრულების მიხედვით "A" კომპანია "B"-ს მაგიერ გადაიხდის რეგისტრაციის თანხას, ვთქვათ 100 ლარს, რომელიც მას შემდგომში აუნაზღაურდება "B"-ს მიერ. ამავე ხელშეკრულების მიხედვით შპს "A" მიიღებს "B"-სგან მომსახურების ღირებულებას, ვთქვათ 80 ლარს.

აღნიშნული მონაცემებიდან გთხოვთ განგვიმარტოთ, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მიხედვით ჩაითვლება თუ არა ეს მომსახურება დღგ-ის კუთხით დაბეგვრის ობიექტად და დადებითი პასუხის შემთხვევაში რა თანხიდან უნდა გამოითვალოს დღგ? შპს "A" დღგ-ის გადამხდელია.


პასუხი: მოცემულ შემთხვევაში უდავოა როგორც შპს "A"-ს მიერ უცხოური "B" კომპანიისთვის მომსახურების გაწევის ფაქტი, ასევე ის, რომ ეს მომსახურება განხორციელდა საქართველოში. ამიტომ ცალსახად შეიძლება ითქვას, რომ შპს "A"-ს მიერ უცხოური "B" კომპანიისთვის გაწეული მომსახურება დღგ-ით დასაბეგრია. დღგ-ით დასაბეგრი თანხა იქნება "B" კომპანიისაგან მიღებული (ან მისაღები) მთლიანი კომპენსაცია - როგორც 100 ლარი, ასევე 80 ლარი. ამიტომ ან შპს "A"-მ უცხოურ "B" კომპანიას უნდა წარუდგინოს ინვოისი 180+18%=212.40 ლარზე, ან არა და, 180 ლარი უნდა ჩაითვალოს დღგ-ის შემცველ თანხად და დღგ-ით მისი დაბეგვრის შემდეგ შპს "A"-ს დარჩება თავისი მომსახურების საკომპენსაციოდ მხოლოდ 180:1,18=152.54 ლარი.

კითხვა: შპს იღებს სესხს ბანკისაგან. სესხის დაფარვა ხდება თანაბარი თანხების გადახდით ყოველ თვეში, რომლებიც თავის მხრივ განსხვავებული ძირი და საპროცენტო თანხებისაგან შედგება სხვადასხვა თვეში. გვაინტერესებს, შპს-მ უნდა აღიაროს საპროცენტო ხარჯი განსხვავებული რაოდენობით სხვადასხვა თვეში (როგორც საგადასახადო, ასევე სტანდარტების მიხედვით)? როგორ უნდა ისარგებლოს საგადასახადო კოდექსის 179-ე მუხლით დადგენილი 24%-იანი შეზღუდვით, თუ პირველ წელს საპროცენტო ხარჯი აჭარბებს 24%-ს ძირი თანხისას, ხოლო მეორე წელს პირიქით, ნაკლებია 24%-ზე? ასევე გვაინტერესებს, დაშვებულია თუ არა სესხის პროცენტის ჩართვა აქტივის თვითღირებულებაში საგადასახადო მიზნებისთვის?

პასუხი: თუ სესხის დაფარვა ხდება ნაწილ-ნაწილ და თითოეული გადახდა ფარავს პროცენტთან ერთად ძირითადი სასესხო თანხის ნაწილსაც, მაშინ, ცხადია, კომპანიის საპროცენტო ხარჯი სხვადასხვა იქნება თვიდან თვემდე (როგორც საგადასახადო, ასევე ფინანსური აღრიცხვის მიზნებისათვის), რადგან პროცენტის დარიცხვა ყოველთვის ხდება გადასახდელად დარჩენილ სასესხო თანხაზე. თუ პირველ წელს საპროცენტო ხარჯი აჭარბებს 24%-ს სესხის ძირი თანხისა, მაშინ სესხით სარგებლობის პროცენტი გარანტირებულად 24%-ზე მეტი ყოფილა და თუ სესხის ხელშეკრულებაში რაიმე ცვლილება არ შევიდა, საპროცენტო ხარჯი მომდევნო წლებშიც, ცხადია, კვლავ გადააჭარბებს 24%-ს იმ წლისათვის დარჩენილი გადაუხდელი სესხის ძირი თანხისა. ამ შემთხვევაში სსკ 179-ე მუხლის მიხედვით, საპროცენტო ხარჯის ის ნაწილი, რომელიც 24%-ს აჭარბებს, ერთობლივი შემოსავლიდან არ გამოიქვითება.

რაც შეეხება სესხის პროცენტის ჩართვას აქტივის თვითღირებულებაში საგადასახადო მიზნებისათვის ანუ თუ თქვენ განიხილავთ სესხის პროცენტებს კაპიტალურ ხარჯებად, ამას საქართველოს საგადასახადო კოდექსი არ კრძალავს, მაგრამ სესხის პროცენტების კაპიტალიზაციაც აგრეთვე წლიური 24%-ს ფარგლებში უნდა ხდებოდეს.
 
კითხვა: გადასახადის გადამხდელმა არამეწარმე ფიზიკურმა პირმა შეიძინა ბინა, რომელიც შემდგომში გააქირავა, ანუ გამოიყენა არასამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობაში. აქვს თუ არა უფლება მას, რომ ბინის როგორც ძირითადი საშუალების ცვეთის თანხა გამოქვითოს შემოსავლებიდან? (183-ე მუხლში არ არის მითითებული, რომ ძირითადი საშუალება უნდა იყოს გამოყენებული აუცილებლად სამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობაში).

პასუხი: სსკ 13-ე მუხლის მე-6 ნაწილის "გ" პუნქტის მიხედვით, ფიზიკური პირის მიერ მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გაქირავება ან იჯარით გადაცემა წარმოადგენს არასამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობას. იგივეს ადასტურებს სსკ 175-ე მუხლის მე-3 ნაწილის "ე" პუნქტიც. სსკ 177-ე მუხლის მიხედვით კი, "ერთობლივი შემოსავლიდან გამოიქვითება ყველა ხარჯი, რომლებიც დაკავშირებულია მის მიღებასთან", გარდა კოდექსით დაწესებული ზოგიერთი შეზღუდვისა. ვინაიდან სსკ 183-ე მუხლის 1-ლ ნაწილშიც აღნიშნულია, რომ "ეკონომიკური საქმიანობისათვის გამოყენებულ ძირითად საშუალებათა საამორტიზაციო ანარიცხები გამოიქვითება ამ მუხლით გათვალისწინებული პირობების მიხედვით", ჩვენ ვერ ვხედავთ რაიმე შეზღუდვას, რომ გადასახადის გადამხდელმა არამეწარმე ფიზიკურმა მის საკუთრებაში არსებული ბინის გაქირავებიდან მიღებული შემოსავლებიდან გამოქვითოს ამ ბინის როგორც ძირითადი საშუალების ცვეთის თანხა, თუ გააჩნია ბინის შესყიდვაზე გაწეული ხარჯებისა და მასზე საკუთრების რეგისტრაციიის დამადასტურებელი დოკუმენტები.

კითხვა: ვარ თქვენი ჟურნალის ხელმომწერი ბუღალტერი. ჩემი ერთ-ერთი კლიენტი ეწევა მხოლოდ არასამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობას, კერძოდ საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გაქირავებას. აღრიცხვაზე იმყოფება როგორც ინდმეწარმე 2006 წლის ივნისიდან. იჯარით გაცემულ ქონებაზე დარიცხული მაქვს ცვეთა და შესაბამისად გამოქვითულია ერთობლივი შემოსავლიდან.

2006 წლის მიხედვით წარვადგინე წლიური დეკლარაციები და გადავიხადე საშემოსავლო და ქონების გადასახადები. ქონების დეკლარაციის საფუძველზე დამერიცხა მიმდინარე გადასახადი. სსკ ის 281-ე მუხლის მე-18 ნაწილის მიხედვით მეკუთვნის საგადასახადო შეღავათი. მაინტერესებს:

1) როგორ მოხდება ქონების დარიცხული მიმდინარე გადასახადის გაუქმება?


2) სსკ-ის 281-ე მუხლის მე-18 ნაწილის გამოყენების შემთხვევაში, მაქვს თუ არა უფლება უძრავ ქონებაზე დარიცხული ცვეთის ერთობლივი შემოსავლიდან გამოქვითვის?


3) თუ ინდმეწარმე ეწევა როგორც არასამეწარმეო, ასევე სამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობას, არასამეწარმეო საქმიანობიდან მიღებული შემოსავალი სოციალური გადასახადით არ იბეგრება. რა ხდება ამ შემთხვევაში ქონების გადასახადთან მიმართებაში?


პასუხი: 1) ქონების მიმდინარე (საავანსო) გადასახდელების გაუქმება ვერ მოხდება ქონების გადასახადის წლიური დეკლარაციის ჩაბარებამდე. 2008 წლის 1 აპრილამდე თქვენ უნდა წარადგინოთ 2007 წლის ქონების გადასახადის დეკლარაცია 0-ოვანი გადასახადით, რის შემდეგაც ქონების საავანსო გადასახდელების დარიცხვა ანულირდება.

2) სსკ 281-ე მუხლის მე-18 ნაწილის თანახმად, "2009 წლის 1 იანვრამდე ქონების გადასახადისაგან გადახდისაგან გათავისუფლდნენ ფიზიკური პირები" იჯარით, ქირით, უზუფრუქტით ან სხვა ამგვარი სახის ხელშეკრულების საფუძველზე გაცემულ ქონებაზე. ეს მუხლი ეხება, როგორც ვხედავთ, ქონების გადასახადს და არანაირად არ ზღუდავს უძრავ ქონებაზე დარიცხული ცვეთის ერთობლივი შემოსავლიდან გამოქვითვას.

3) სსკ 272-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, ინდმეწარმეებისათვის "ქონების გადასახადით დაბეგვრის ობიექტია სამეწარმეო საქმიანობისათვის, აგრეთვე "მეწარმეთა შესახებ" საქართველოს კანონის პირველი მუხლის მე-2 პუნქტით განსაზღვრული საქმიანობისათვის გამოყენებული ან განკუთვნილი ძირითადი საშუალებები, დაუმონტაჟებელი მოწყობილობები, დაუმთავრებელი მშენებლობა და არამატერიალური აქტივები". შესაბამისად, ინდმეწარმეები იბეგრებიან აღნიშნულ ქონებაზე ქონების გადასახადით სრულად, იმისდა მიუხედავად, იყენებენ თუ არა ამავე ქონებას არასამეწარმეო ეკონომიკური საქმიანობისთვისაც.

კითხვა: სსკ 183-ე მუხლის მე-13 ნაწილის მიხედვით, შესყიდული ძირითადი საშუალებების მიმართ გადასახადის გადამხდელს უფლება აქვს სრულად გამოქვითოს ამ აქტივების შესყიდვის ღირებულება იმ საგადასახადო წელს, რომელშიც ძირითადი საშუალებები ექსპლუატაციაში შევიდა. აღნიშნულ ფრაზაში არ არის არანაირი შეზღუდვა არაამორტიზებადი ძირითადი საშუალებების გამოქვითვასთან დაკავშირებით, თუმცა იმავე ნაწილში ნათქვამია, რომ აღნიშნული ძირითადი საშუალებები არ შეიტანება ამ მუხლით გათვალისწინებული ჯგუფის ღირებულებით ბალანსში.

გთხოვთ განგვიმარტოთ, თუ შპს-მ შეიძინა მიწის ნაკვეთი მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობებით, გამოქვითვას ექვემდებარება მთლიანი ღირებულება, თუ მხოლოდ შენობა-ნაგებობების ღირებულება?


პასუხი: სსკ 183-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, "ეკონომიკური საქმიანობისათვის გამოყენებულ ძირითად საშუალებათა საამორტიზაციო ანარიცხები გამოიქვითება ამ მუხლით გათვალისწინებული პირობების მიხედვით", ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მიწას ამორტიზაცია არ ერიცხება. ვინაიდან სსკ 183-ე მუხლის მე-13 ნაწილი წარმოადგენს ძირითადი საშუალებების ამორტიზაციის ალტერნატიული (ერთბაშად) გამოქვითვის მეთოდს, ამიტომ ის არ შეეხება არაამორტიზებად ძირითად საშუალებებს (მიუხედავად იმისა, რომ ეს პირდაპირ არ არის მითითებული). ამიტომ უძრავი ქონების შეძენისას სსკ 183-ე მუხლის მე-13 ნაწილის გამოყენების შემთხვევაში ერთობლივი შემოსავლიდან გამოიქვითება შენობა-ნაგებობების ღირებულება მიწის ნაკვეთის ღირებულების გარეშე.

კითხვა: საბითუმო-სავაჭრო ფირმას სხვადასხვა საქონლის იმპორტთან ერთად შემოაქვს განსხვავებული პროდუქციის ნიმუშები გამოსაცდელად. მიმწოდებლის მიერ გამოწერილ ინვოისში დაფიქსირებულია, რომ ნიმუშია და არ არის გათვალისწინებული გასაყიდად. აქედან გამომდინარე, ფასიც ან არ არის განსაზღვრული ან მითითებულია სიმბოლური თანხა, რომელიც გადახდას არ ექვემდებარება. განბაჟების დროს საბაჟო დეკლარაციაში ზოგიერთ შემთხვევებში მითითებულია - "ნიმუში", ზოგიერთ შემთხვევებში არ არის მითითებული. ნიმუშების გადაცემა ხდება კლიენტებზე, ექსპერიმენტის ჩატარების მიზნით, მიღება-ჩაბარების აქტის ან სასაქონლო ზედნადების საფუძველზე. გვაინტერესებს თქვენი მოსაზრება შემდეგზე:

1) მომწოდებლისგან უსასყიდლოდ მიღებული ნიმუში ჩაითვლება თუ არა საქონლის ჩუქებად? თუ ჩაითვლება, როგორ უნდა განისაზღვროს მისი ღირებულება? აღნიშნული შემთხვევისთვის რამდენად მართებულია საბაჟოს მიერ განსაზღვრული სტატისტიკური ღირებულების გამოყენება?


2) ნიმუში უნდა აღირიცხოს სასაქონლო მატერიალურ მარაგებში თუ ბალანსგარეშე ანგარიშებზე?


3) რამდენად მართებულია ნიმუშის განბაჟებაზე გადახდილი საბაჟო მოსაკრებლის გამოქვითვა ხარჯებში და გადახდილი დღგ-ის ჩათვლა?


4) ნიმუშის უსასყიდლოდ გადაცემა ჩაითვლება თუ არა საქონლის მიწოდებად? თუ ჩაითვლება, როგორ უნდა განისაზღვროს მისი ფასი? (ანალოგიური საქონელი არ არის ბაზარზე.) გთხოვთ მიგვითითოთ ბუღალტრული გატარებები.


პასუხი: 1) სსკ 176-ე მუხლის მე-2 თანახმად, უსასყიდლოდ მიღებული სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობები მიეკუთვნება სხვა შემოსავლებს, რომლებიც ჩაირთვება ერთობლივ შემოსავალში. ამიტომ მიმწოდებლისაგან უსასყიდლოდ მიღებული საქონლის ნიმუშები ჩაითვლება საქონლის ჩუქებად, რომელიც უნდა აისახოს თქვენს ერთობლივ შემოსავალში ამ საქონლის საბაზრო ფასით ან მსგავსი საქონლის საინვოისო ფასებით (თუ თქვენ საწარმოს მსგავსი საქონელი იმპორტირებული აქვს). თუ ანალოგიური საქონელი არ არის ბაზარზე, სხვა ინფორმაციის არარსებობის გამო შეგიძლიათ გამოიყენოთ სატვირთო-საბაჟო დეკლარაციაში მითითებული ნიმუშების სტატისტიკური ღირებულება. ბუღალტრულ გატარებას ექნება სახე:

დ-ტი 1610 კ-ტი 8190 Z.

2) ნიმუში, როგორც ეს პირველ შეკითხვაზე ჩვენი პასუხიდან ჩანს, უნდა აღირიცხოს სასაქონლო-მატერიალური მარაგის შემადგენლობაში.

3) ვინაიდან ნიმუშების მოწოდება და განბაჟება ხდება შემდგომში მათ გამოსაყენებლად თქვენს ეკონომიკურ საქმიანობაში, მისი განბაჟების დროს გადახდილი საბაჟო მოსაკრებელი მიეკუთვნება მის თვითღირებულებას, ხოლო გადახდილი საბაჟო დღგ ექვემდებარება ჩათვლას (თუ თქვენ დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებული ხართ).

4) ნიმუშის უსასყიდლოდ გადაცემა საქონლის მიწოდებაა. მისი ფასი განისაზღვრება იმავე წესით, როგორც მოხდა მისი ბალანსზე აყვანა, ამიტომ თუ მათი გადაცემა მოხდება მიღებიდან ხანმოკლე დროში, დაბეგვრის მიზნებისათვის გაცემის ფასი (დღგ-ის გარეშე) ტოლი იქნება მათი თვითღირებულების. თუ ნიმუშების უსასყიდლოდ გაცემა ხდება სარეკლამო მიზნებით (უმეტეს შემთხვევებში ეს ასეა), ბუღალტრულ გატარებებს ექნება სახე:

დ-ტი 7310 კ-ტი 6110 1,18*Z;
დ-ტი 6110 კ-ტი 3330 0,18*Z;
დ-ტი 6110 კ-ტი 1610 Z.

კითხვა: გადასახადის გადამხდელად რეგისტრირებულმა არამეწარმე ფიზიკურმა პირმა გაუწია საშუამავლო მომსახურება სხვა პირს. უნდა გადაიხადოს თუ არა მან სოციალური გადასახადი მიღებული ანაზღაურებიდან (აღნიშნული ოპერაცია ერთჯერადია)? უნდა დარეგისტრირდეს თუ არა აღნიშნული პირი ინდმეწარმედ და თუ ექნება, ასე ვთქვათ, ორმაგი რეგისტრაცია? ასევე გვაინტერესებს პასუხი აღნიშნულ შეკითხვებზე, თუ ანალოგიური ან სხვა მომსახურების გაწევა ფიზიკური პირის მიერ მომავალში მოხდება რამდენჯერმე კიდევ.

პასუხი: თუ ფიზიკური პირი დამკვეთთან გაფორმებულ ხელშეკრულებაში საშუამავლო მომსახურების გაწევის შესახებ არ მიუთითებს თავისი გადამხდელის მოწმობის ნომერს, მაშინ შეიძლება ჩავთვალოთ, რომ მან მომსახურება გაუწია სხვა პირს როგორც დროებით დაქირავებულმა. ასეთ შემთხვევაში გაწეული მომსახურების საზღაურის საშემოსავლო და სოციალური გადასახადებით დაბეგვრას ახდენს დამქირავებელი (იურიდიული პირი ან მეწარმე ფიზიკური პირი). თუ ფიზიკური პირი დამკვეთთან გაფორმებულ ხელშეკრულებაში საშუამავლო მომსახურების გაწევის შესახებ მიუთითებს თავისი გადამხდელის მოწმობის ნომერს, მაშინ, ვინაიდან ამ შემთხვევაში მომსახურების ამნაზღაურებელ პირს გაწეული მომსახურების საზღაურის საშემოსავლო და სოციალური გადასახადებით დაბეგვრა არ ევალება, ბიუჯეტის წინაშე ვალდებულებები უნდა შეასრულოს ამ ფიზიკურმა პირმა. აღნიშნული საშუამავლო მომსახურება, მისი ერთჯერადობის მიუხედავად (მრავალჯერადობის შემთხვევაში - მით უმეტეს), გადასახადის გადამხდელად რეგისტრირებული ფიზიკური პირისთვის ჩაითვლება სამეწარმეო ეკონომიკურ საქმიანობად სსკ მე-13 მუხლის მე-4 ნაწილის "გ" პუნქტის თანახმად და შესაბამისად დაიბეგრება როგორც საშემოსავლო, ასევე სოციალური გადასახადებით. ამასთან, ის ვალდებულია აცნობოს საგადასახადო ორგანოს სამეწარმეო ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელების ფაქტის შესახებ მის როგორც გადამხდელის სტატუსში ცვლილებების მოსახდენად.

კითხვა: შეიტანება თუ არა საწარმოს მუშების ხელფასები (თავის სოციალური გადასახადებით) იმ სასაქონლო-მატერიალური მარაგების და ძირითადი საშუალებების თვითღირებულებაში, რომლის შექმნაზე მუშაობენ ისინი უშუალოდ თუ აღიარდება ხარჯად გაცემისთანავე (საგადასახადო და ფინანსური აღრიცხვის მიზნებისთვის)?

პასუხი: ბასს 2 "სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობების" მე-12 მუხლის თანახმად, "სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობების კონვერსიის (გადამუშავების) დანახარჯები მოიცავს ისეთ დანახარჯებს, რომლებიც უშუალოდაა დაკავშირებული პროდუქციის ერთეულის წარმოებასთან, მაგალითად, პირდაპირი შრომითი დანახარჯები". საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 208-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად კი, "სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობის აღრიცხვისას გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია წარმოებული ან შეძენილი საქონლის ღირებულება აღრიცხვაში ასახოს ამ საქონლის წარმოებაზე გაწეული ხარჯების (გარდა საამორტიზაციო ანარიცხებისა) ან შეძენის ფასად". აქედან გამომდინარე, საწარმოს იმ მუშების ხელფასები (შესაბამისი სოციალური გადასახადებით), რომლებიც უშუალოდ მუშაობენ სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობების შექმნაზე, შეიტანება ამ ფასეულობების თვითღირებულებაში როგორც ფინანსური, ასევე საგადასახადო აღრიცხვის მიზნებისთვის.

ანალოგიურად, იმ მუშების ხელფასები (შესაბამისი სოციალური გადასახადებით), რომლებიც უშუალოდ მუშაობენ ძირითადი საშუალებების შექმნაზე, შეიტანება ამ ძირითადი საშუალებების თვითღირებულებაში როგორც ფინანსური, ასევე საგადასახადო აღრიცხვის მიზნებისთვის. ეს გამომდინარეობს ბასს 16 "ძირითადი საშუალებების" მე-16 და მე-17 მუხლებიდან, სადაც აღნიშნულია, რომ ძირითადი საშუალებების თვითღირებულება, სხვა პირდაპირ დანახარჯებთან ერთად, მოიცავს "დანახარჯებს დაქირავებულ მომუშავეთა გასამრჯელოებზე, რომელიც წარმოიშობა პირდაპირ ძირითადი საშუალებების შეძენასთან ან დამზადებასთან დაკავშირებით", და სსკ 211-ე მუხლის 1-ლი ნაწილიდან, რომლის მიხედვით, აქტივების ღირებულებაში შეიტანება მათი წარმოების ხარჯები, რომლებიც ზრდის მათ ღირებულებას.

კითხვა: იურიდიულმა პირმა სხვა იურიდიული პირისგან შევიძინე მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული უძრავი ქონება, ნაღდი და უნაღდო ანგარიშსწორებით. გავაფორმეთ უძრავი ქონების ნასყიდობის სანოტარო აქტი და თანხის გადახდის მიღება-ჩაბარების აქტი. მაინტერესებს:

1) გამყიდველს უნდა გამოეწერა თუ არა საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა?

2) ყიდვის დროს რაიმე ვალდებულება ხომ არ წარმოეშვა ბიუჯეტის წინაშე?


პასუხი: 1) თუ გამყიდველი დღგ-ის გადამხდელია, მაშინ მის მიერ შენობა-ნაგებობის გაყიდვა იბეგრება დღგ-ით და ის სსკ 248-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ვალდებულია გამოწეროს საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა, თუ ამას მყიდველი ითხოვს. საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურის გამოწერა უნდა მოხდეს მხოლოდ შენობა-ნაგებობის ღირებულებაზე, მიწის ღირებულების გარეშე (ვგულისხმობთ, რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის სანოტარო აქტში ერთმანეთისაგან გამიჯნულია მიწისა და მასზე მდგარი შენობა-ნაგებობის ღირებულება), რადგან მიწის გაყიდვა დღგ-ით არ იბეგრება.

2) იურიდიულმა პირს, რომელმაც სხვა იურიდიული პირისაგან შეიძინა მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული უძრავი ქონება, ამ შესყიდვის გამო რაიმე ვალდებულება ბიუჯეტის წინაშე არ წარმოეშობა. საანგარიშო წლის დამთავრების შემდეგ მყიდველმა იურიდიულმა პირმა შეძენილი უძრავი ქონების (მიწის გარეშე) ღირებულება და მიწის ფართობი უნდა გაითვალისწინოს წლიური ქონების გადასახადის დეკლარაციის შედგენის დროს.

კითხვა: გაცნობებთ, რომ ჩვენი ორგანიზაცია არის აშშ-ის წარმომადგენლობა საქართველოში. 2006 წელს სათაო ოფისიდან (ამერიკიდან) წარმოებამ მიიღო რეკლამის საბეჭდი დანადგარი ღირებულებით 157584 ლარი, რაზედაც 2006 წელს დარიცხულია ცვეთა 5253 ლარი. თუ დანადგარი არ გაამართლებდა, გათვალისწინებული იყო მისი უკან დაბრუნება. 2007 წლის სექტემბერში დანადგარი გაიგზავნა უკან.

უნდა დაერიცხოს თუ არა უკან გაგზავნილ დანადგარს დღგ და თუ უნდა დაერიცხოს, რომელი ღირებულებიდან და რა გატარებები უნდა მიეცეს?

პასუხი: იმისდა მიუხედავად, რეკლამის საბეჭდი დანადგარი იქნა თუ არა გამოყენებული დღგ-ით დასაბეგრ ოპერაციებში, ვინაიდან მისი უკან დაბრუნება მოხდება ექსპორტის გზით, ამიტომ ეს ოპერაცია დაიბეგრება დღგ ის 0-ოვანი განაკვეთით სსკ 231-ე მუხლის მიხედვით (ამ მუხლით გათვალისწინებული პირობების დაცვის შემთხვევაში). სატვირთო-საბაჟო დეკლარაციაში უნდა მიეთითოს ის ღირებულება, რა ღირებულებაც უნდა გაიქვითოს თქვენსა და აშშ-ის სათაო ოფისს შორის ურთიერთანგარიშსწორებებში.

კითხვა: გთხოვთ მოგვცეთ განმარტება, თუ რა ანგარიშზე უნდა გატარდეს მცირეფასიანი საგნები, რომლებიც სტანდარტებით ძირითად საშუალებად აღიარების კრიტერიუმებს ექვემდებარება? მაგალითად, სასტუმროსათვის ავეჯი, ლეიბი, საბანი და სხვა, რომელთა ერთეულის ღირებულება 20-120 ლარია; ასევე სასადილოსთვის ჭურჭელი.

თუ ვისარგებლებთ ბასს 16-ის მე-12 პუნქტით და ჩვენი შპს-ის მიერ არჩეული სააღრიცხვო მეთოდით, ზემოთ ხსენებული აქტივები შეძენისთანავე უნდა ვაღიარო ხარჯად, მაგრამ სხვადასხვა ჟურნალებში ხშირად არის კომენტარები, რომ 1000 ლარამდე ღირებულების მქონე აქტივის შეძენისთანავე ხარჯად აღიარების შემთხვევაში საგადასახადო ორგანოების მხრიდან ხდება მოდავება ქონების გადასახადთან დაკავშირებით.

ძირითად საშუალებად კლასიფიცირების მიზნით აქტივის ღირებულებას უნდა მიექცეს თუ არა ყურადღება და რა შეიძლება იყოს განმსაზღვრელი ამ თვალსაზრისით?

პასუხი: უპირველესად ყოვლისა, შევნიშნავთ, რომ ჩვენს ჟურნალში კომენტარი, რომ "1000 ლარამდე ღირებულების მქონე აქტივის შეძენისთანავე ხარჯად აღიარების შემთხვევაში საგადასახადო ორგანოების მხრიდან ხდება მოდავება ქონების გადასახადთან დაკავშირებით", არასოდეს ყოფილა.

შევნიშნავთ აგრეთვე, რომ გაუგებარია, რა შუაშია აქ ბასს 16 "ძირითადი საშუალებების" მე-12 მუხლი - ის არ ეხება დასმულ საკითხს. შესაძლოა, თქვენ სარგებლობთ ფასს-ების არა ბოლო (2005 წლის), არამედ უფრო ადრინდელი გამოცემით.

უშუალოდ შეკითხვასთან დაკავშირებით განვმარტავთ, რომ ბასს 16-ის მე-8 მუხლის მიხედვით, "სათადარიგო და დამხმარე ნაწილები ხშირ შემთხვევაში აღირიცხება როგორც სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობები და მოხმარებისას მისი აღიარება ხდება საწარმოს მოგებაში ან ზარალში. თუმცა, სათადარიგო და დამხმარე ნაწილები კვალიფიცირდება ძირითად საშუალებებად, თუ საწარმო მათ გამოყენებას აპირებს ერთზე მეტ სააღრიცხვო პერიოდის განმავლობაში. თუ სათადარიგო ნაწილი და დამხმარე მოწყობილობა შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მხოლოდ ძირითადი საშუალებების რომელიმე კონკრეტულ ობიექტთან ერთად, ისინი უნდა აღირიცხოს ძირითადი საშუალების სახით", ხოლო ამავე ბასს-ის მე-9 მუხლის თანახმად, "მოცემული სტანდარტი არ ადგენს აღიარების საზომ კრიტერიუმს, თუ რას მოიცავს ძირითადი საშუალება. ამგვარად, საჭიროა განსჯა, აღიარების კრიტერიუმის გამოსაყენებლად ამა თუ იმ საწარმოს კონკრეტული ვითარების მიმართ. ზოგიერთ შემთხვევაში, მიზანშეწონილია, ინდივიდუალურად უმნიშვნელო ობიექტების გაერთიანება და კრიტერიუმის გამოყენება აგრეგირებული ღირებულებისათვის".

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასტუმროს შემთხვევაში ფინანსური აღრიცხვის მიზნებისათვის დასაშვებია ავეჯის, ლეიბის, საბნის, ჭურჭლის აღიარება ძირითად საშუალებებად მათი მცირე ფასის მიუხედავად (ერთეულზე), ასევე დასაშვებია მათი ხარჯებად აღიარებაც. გადაწყვეტილება უნდა მიიღოთ პროფესიული განსჯის გზით, თუ რას წარმოადგენს ეს ფასეულობები თქვენი ეკონომიკური საქმიანობისათვის.

რაც შეეხება 1000 ლარამდე ღირებულების მქონე ძირითადი საშუალების შეძენისთანავე ხარჯად აღიარებას, ეს საგადასახადო აღრიცხვის ნორმაა და არა ფინანსური აღრიცხვის. ქონების გადასახადთან მიმართებაში შესაძლო დავები მარტივად გადაიჭრება შემდეგნაირად: თუ საწარმომ 1000 ლარამდე ღირებულების მქონე აქტივები ასახა თავის ფინანსურ აღრიცხვაში (ანუ ბალანსზე) როგორც ძირითადი საშუალებები, მაშინ ისინი შეიტანება ქონების გადასახადით დასაბეგრ ბაზაში, ხოლო თუ ისინი აღიარა ხარჯებად თავის ფინანსურ აღრიცხვაში, მაშინ მათი ღირებულება ქონების გადასახადის გაანგარიშებაზე გავლენას ვეღარ მოახდენს.

კითხვა: შეუძლია თუ არა 100%-იანი სახელმწიფო წილით დაფუძნებულ საწარმოს (ადრე სახაზინო საწარმოს) ჩაითვალოს ბიუჯეტში სხვადასხვა გადასახადების სახით მეტობით შეტანილი თანხა საწარმოს წმინდა მოგებიდან იმავე ბიუჯეტში გადასარიცხ თანხაში ან იძლევა თუ არა ასეთი გარემოება (ბიუჯეტში შეტანილი თანხის მეტობა) საწარმოსათვის საურავის არდარიცხვის საფუძველს მაინც?

პასუხი: არც მოქმედი საგადასახადო კოდექსი და არც საქართველოს პრეზიდენტის 2003 წლის 13 ივნისის #262 ბრძანებულება "სახელმწიფოს წილობრივი მონაწილეობით მოქმედ საწარმოებში წმინდა მოგების განაწილებისას სახელმწიფო ინტერესების დაცვისა და სახელმწიფოს კუთვნილი დივიდენდების ბიუჯეტში ამოღებისა და განაწილების მდგომარეობის გაუმჯობესების ღონისძიებათა შესახებ" არ ითვალისწინებს სახელმწიფოს წილობრივი მონაწილეობით მოქმედი საწარმოს გადასახადებში არსებული ზედმეტობის ჩათვლას წმინდა მოგებიდან გადასახდელ დივიდენდებში. რაც შეეხება საურავების არდარიცხვას, განვმარტავთ, რომ სსკ 129-ე მუხლის მიხედვით, გადასახადის გადამხდელს საურავი ერიცხება იმ შემთხვევაში, თუ მას გააჩნია საგადასახადო დავალიანება. ვინაიდან სსკ მე-12 მუხლის 25-ე ნაწილის თანახმად, საგადასახადო დავალიანება განმარტებულია როგორც "სხვაობა გადასახადის გადამხდელის/საგადასახადო აგენტის აღიარებულ ჯამურ საგადასახადო ვალდებულებასა და მის მიერ ცალკეული გადასახადების ან/და სანქციების მიხედვით აღიარებული ზედმეტად გადახდილი თანხების ჯამს შორის", ამიტომ თუ გადამხდელს აქვს გადასახადებში ჯამური ზედმეტობა, მას საურავები არ უნდა დაერიცხოს.

კითხვა: სალაროს აპარატში თანხის შეცდომით ამორტყმის შემთხვევაში რა ჯარიმებია მოსალოდნელი და რა რაოდენობით, ან რა გამოსავალი არსებობს ასეთ შემთხვევაში?

პასუხი: საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 2006 წლის 10 მარტის #186 ბრძანებით დამტკიცებული დებულების "საკონტროლო-სალარო აპარატების ექსპლუატაციის (გამოყენების) წესები და სალაროს ჩეკში შესატანი აუცილებელი რეკვიზიტების" მე-3 მუხლის მე-8 ნაწილის "ე" პუნქტის თანახმად, "როდესაც სსა-ის ჩეკში შეცდომით ამოირტყმება არასწორი თანხა, უნდა შედგეს დანართი #1-ით განსაზღვრული ფორმის აქტი, რომელსაც ხელი უნდა მოაწეროს როგორც მოლარე-ოპერატორმა, ასევე მოლარე-ოპერატორზე სამსახურებრივი ზედამხედველობის განმახორციელებელმა პირმა (ბუღალტერი, გაყიდვების მენეჯერი და ა.შ.). ამასთან შეცდომით ამობეჭდილი ჩეკი უნდა დაეკრას ამ აქტს". თუ ასე არ გააკეთებთ, მაშინ გამოვა, რომ სალაროში გაქვთ ნაღდი თანხის დანაკლისი, რაც ან მოლარემ უნდა გადაიხადოს, ანდა ჩაითვლება გაცემულ ხელფასად.

კითხვა: 1) შვებულების თანხის გამოანგარიშებისას საშუალო ხელფასი ხუთდღიანი სამუშაო კვირის შემთხვევაში უნდა გაიყოს თუ არა 25,4-ზე? თუ არა, მაშინ რა კოეფიციენტზე? 2) შაბათი უნდა ჩაითვალოს თუ არა 24 საშვებულებო დღეში?

პასუხი: 1) შვებულების თანხის გამოანგარიშებისას 25,4 ან რაიმე სხვა კოეფიციენტების გამოყენება აღარ ხდება. თუ საშვებულებო პერიოდი მოიცავს არასრულ კალენდარულ თვეებს, მაშინ შვებულების თანხის გამოანგარიშების მიზნით დასაქმებულის საშუალოთვიური ხელფასი იყოფა ცალ-ცალკე შვებულების პერიოდის მომცველ თვეებში არსებულ სამუშაო დღეთა რიცხვზე და მრავლდება ამ თვეებში მოყოლილ საშვებულებო სამუშაო დღეთა რაოდენობაზე. მაგალითად, ვთქვათ, შვებულების პერიოდი აგვისტო-სექტემბრის თვეებზე მოდის, მათ შორის 15 სამუშაო დღე - აგვისტოში, ხოლო 9 სამუშაო დღე - სექტემბერში, ხოლო საშუალოთვიური ხელფასი 440 ლარია. ვთქვათ, აგვისტოში არის 22 სამუშაო დღე, ხოლო სექტემბერში - 20.
შვებულების თანხა ამ შემთხვევაში იქნება

440:22*15(აგვისტო)+440:20*9(სექტემბერი)=498 ლარი.

2) საქართველოს შრომის კოდექსის თანახმად, სამუშაო კვირა შეიძლება იყოს როგორც 5-დღიანი, ასევე 6-დღიანი, იმ პირობით, რომ "სამუშაო დროის ხანგრძლივობა, რომლის განმავლობაშიც დასაქმებული ასრულებს სამუშაოს, არ უნდა აღემატებოდეს კვირაში 41 საათს" (სშკ, მე-14 მუხლის 1-ლი ნაწილი), თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. აქედან გამომდინარე, თუ საწარმოში 5-დღიანი სამუშაო კვირაა, მასში დასაქმებულთა შვებულების 24 სამუშაო დღე არ მოიცავს შაბათს, ხოლო თუ 6-დღიანი სამუშაო კვირაა - მაშინ მოიცავს.

კითხვა: შპს-ს ნებისმიერი თანამშრომელი დირექტორიდან რიგითი თანამშრომლის ჩათვლით ყველა ერთნაირი წილის მფლობელია. აქვს თუ არა უფლება სშკ-ის მიხედვით დირექტორს, უმიზეზოდ დაითხოვოს ნებისმიერი თანამშრომელი?

პასუხი: შრომითი ურთიერთობების დროს (გარდა დირექტორის მოვალეობის შესრულებისა), არა აქვს მნიშვნელობა, დაქირავებული მუშაკი არის თუ არა შპს-ის ერთ-ერთი მოწილე პარტნიორი. ვინიდან შპს-ში წარმომადგენლობითი და აღმასრულებელი ფუნქციები დაკისრებული აქვს დირექტორს (დირექტორებს), მას საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მიხედვით შეუძლია ცალმხრივად მოშალოს შრომითი ურთიერთობები დასაქმებულთან ახსნა-განმარტებებისა და წინასწარი გაფრთხილების გარეშე, თუ სხვა რამ არ იყო გათვალისწინებული შრომითი ხელშეკრულებით. სშკ 37-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თანამშრომლის სამსახურიდან დათხოვნა დაუშვებელია მხოლოდ "დასაქმებულის სამხედრო სარეზერვო სამსახურში გაწვევის გამო ან/და დასაქმებულის მიერ სამხედრო სარეზერვო სამსახურის გავლის პერიოდში". დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულს, ვისი სამსახურიდან დათხოვნაც ხდება, გადაუხადოს კომპენსაცია არანაკლებ ერთი თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით. თუ სამსახურიდან დათხოვნილი შპს-ის თანამშრომლები, რომლებიც ამავე ფირმის მოწილეები არიან,  უკმაყოფილონი დარჩებიან დირექტორის გადაწყვეტილებით, მათ შეუძლიათ შპს-ის პარტნიორთა მორიგ კრებაზე დასვან დირექტორის შეცვლის საკითხი.

კითხვა: 1) ბინათმშენებლობის ამხანაგობა შექმნილია 2006 წლიდან. შეიძლება თუ არა ამჟამად ამხანაგობაში ახალი წევრების გაერთიანება და იქნებ მიგვითითოთ ის საკანონმდებლო ბაზა, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს ამ ქმედების სამართლიანობას?

2) გვაინტერესებს თქვენი აზრი ბინათმშენებლობის ამხანაგობის საქმიანობასთან დაკავშირებით. ჩვენ ვთვლით, რომ ამხანაგობა არ ეწევა ეკონომიკურ საქმიანობას, ვინაიდან საგადასახადო კოდექსის მე-13 მუხლის 1-ლი პუნქტის საფუძველზე "ეკონომიკურ საქმიანობად ითვლება ნებისმიერი საქმიანობა, რომელიც ხორციელდება მოგების, შემოსავლის ან კომპენსაციის მისაღებად".
იმის გათვალისწინებით, რომ ამხანაგობა არ არის აშენებული ფართის მესაკუთრე (ვინაიდან უძრავი ქონების საკუთრებაზე უფლება წარმოიშობა მფლობელის მიერ მისი საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შემთხვევაში, ამხანაგობის ხელშეკრულების საფუძველზე კი აშენებული ფართის საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია უნდა მოხდეს ამხანაგობის წევრების საკუთრებად, მათი წილების პროპორციულად), იგი მისი გამყიდველი არ იქნება და შესაბამისად არც შემოსავლები ექნება.


ზემოთქმულიდან გამომდინარე ამხანაგობის ლიკვიდაციისას (მშენებლობის ჩაბარების შემდგომ), თუ მას სხვა შემოსავლები არ გააჩნია, გაწეული ხარჯები და ამ ხარჯების ზემოთ ამხანაგობის წევრების მიერ ზედმეტად გადახდილი თანხები (თუ იქნება ასეთი), უნდა განაწილდეს წევრებს შორის წილების პროპორციულად.

გთხოვთ განგვიმარტოთ, რამდენად სწორია ჩვენი მსჯელობა, რომ თუ ამხანაგობას არ ჰყავს დაქირავებული თანამშრომლები, მას ბიუჯეტის მიმართ არ წარმოეშობა არავითარი დავალიანება?

პასუხი: 1) ამხანაგობების (ერთობლივი საქმიანობების) შექმნა იურიდიული პირის წარმოშობის გარეშე განსაზღვრულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 25-ე თავის მიხედვით. არც ამ კოდექსით და არც რაიმე სხვა საკანონმდებლო აქტით ამხანაგობაში ახალი წევრების მიღება ან არსებული წევრების შეცვლა სხვებით აკრძალული არ არის (ისევე როგორც, მაგალითად, არ არის შეზღუდული შპს-ში ახალი პარტნიორის შემოყვანა ან პარტნიორის შეცვლა).

2) თუ ამხანაგობას არ ჰყავს დაქირავებული თანამშრომლები და არც ეკონომიკურ საქმიანობას არ ეწევა, მას, ცხადია, ბიუჯეტის წინაშე ვალდებულებები არ წარმოეშობა, ქონებისა და მიწის გადასახადების გარდა. მაგრამ თქვენი მსჯელობა ნაწილობრივ არასწორია, რადგან, ზოგადად, ბინათმშენებლობის ამხანაგობა შეიძლება ეწეოდეს ეკონომიკურ საქმიანობასაც (ეს მას არ ეკრძალება!), მაგალითად - ყიდდეს ამხანაგობის წევრთათვის არასაჭირო აშენებულ საბინაო ფართს ან მიწას.

კითხვა: ფიზიკურმა პირმა ჩუქებით მიიღო 100 000 ლარი საბაზრო ღირებულების უძრავი ქონება და მან გადაიხადა ამისათვის 12 000 ლარი საშემოსავლო გადასახადი. 1 წლის შემდეგ ფიზიკურმა პირმა გაყიდა აღნიშნული ქონება 150 000 ლარად. საგადასახადო კოდექსის 168-ე მუხლის პირველი ნაწილის `ვ~ პუნქტის თანახმად ფიზიკურ პირს წარმოეშვა 50 000 ლარი დასაბეგრი შემოსავალი და შესაბამისად 6 000 ლარი საშემოსავლო გადასახადის გადახდის ვალდებულება. მან ასევე იხელმძღვანელა 190-ე მუხლის მიხედვით და გადასახდელი 6 000 ლარი საშემოსავლო შეამცირა ადრე გადახდილი 12 000 ლარით, ანუ მან აღარ გადაიხადა საშემოსავლო გადასახადი. რამდენად მართებულია ფიზიკური პირის მოქმედება? და თუ მართებულია, თუ აქვს მას აღნიშნული განსხვავების 6 000 ლარის უკან მოთხოვნის უფლება?

პასუხი: ფიზიკური პირის მოქმედება, ცხადია, არამართებულია. მან ჯამში მიიღო 150 000 ლარის შემოსავალი, ამიტომ მის მიერ ბიუჯეტში გადახდილმა საშემოსავლო გადასახადმა ჯამში უნდა შეადგინოს 150 000ხ12%=18 000 ლარი, თუ ფიზიკური პირი რაიმე საგადასახადო შეღავათით არ ისარგებლებს.

თქვენი შეცდომა გამოიწვია კანონის არასრულად შესწავლამ. სსკ 190-ე მუხლის "ა" ნაწილში აღნიშნულია, რომ არ გამოიქვითება საშემოსავლო გადასახადი, "გარდა ფიზიკური პირის მიერ ამ კოდექსის 176-ე მუხლით გათვალისწინებული შემოსავლების მიღებასთან დაკავშირებით გადახდილი საშემოსავლო გადასახადისა. ამ შემთხვევაში ქონების რეალიზაციით მიღებული შემოსავლების შესაბამისად გადასახდელი თანხა მცირდება ამ ქონების მიხედვით გადახდილი (მათ შორის, წინა საგადასადო პერიოდებში) საშემოსავლო გადასახადის თანხით". როდესაც თქვენ გაყიდით ქონებას, თქვენ ვალდებული ხართ სსკ 217-ე მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად "აქტივის გადაცემიდან (რეგისტრაციიდან) არა უგვიანეს 5 სამუშაო დღისა" გადაიხადოთ საშემოსავლო გადასახადი და ამავე ვადაში წარუდგინოთ საგადასახადო ორგანოს "ფიზიკური პირის მიერ მატერიალური აქტივების რეალიზაციით, მემკვიდრეობით ან ჩუქებით მიღებული შემოსავლების დეკლარაცია", რომლის ფორმა და შევსების ინსტრუქცია დამტკიცებულია საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 2007 წლის 13 აგვისტოს #987 ბრძანებით.

აღნიშნული ინსტრუქციის მიხედვით, ამ დეკლარაციის მე-4 უჯრაში იწერება "მატერიალური აქტივის რეალიზაციის შემთხვევაში ხელშეკრულებაში მითითებული თანხა", ანუ თქვენს შემთხვევაში - 150 000 ლარი, მე-5 უჯრაში - "მატერიალური აქტივის შეძენაზე ან მის მიღებაზე გაწეული გამოქვითვას დაქვემდებარებული ხარჯები", ანუ თქვენს შემთხვევაში - 0 ლარი (რადგან ქონება ნაჩუქარი იყო), მე-6 უჯრაში - "დასაბეგრი შემოსავალი კანონმდებლობით დადგენილი შეღავათების გათვალისწინებით", ანუ 150 000 ლარი, რადგან ქონების 2 წელზე ნაკლები ვადით საკუთრებაში ყოფნის გამო საგადასახადო შეღავათი 0-ია, ხოლო მე-7 უჯრაში - "გადასახდელი გადასახადის თანხა, რომელიც გამოითვლება დასაბეგრი შემოსავლის (უჯრა 6) გამრავლებით საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთზე. აღნიშნული თანხა შემცირდება ამ ქონების მიხედვით გადახდილი (მათ შორის, წინა საგადასახადო პერიოდებში) საშემოსავლო გადასახადის თანხით (საქართველოს საგადასახადო კოდექსი, მუხლი 190)", ანუ 12 ათასი ლარით. საბოლოოდ, თქვენ წარდგენილი დეკლარაციის მიხედვით გადასახდელი გექნებათ 150 000x12-12 000=6 000 ლარი.

ამგვარად, ამ დეკლარაციის მიხედვით თქვენ საშემოსავლო გადასახადის უკან დაბრუნება კი არა, არამედ ბიუჯეტში გადახდა გეკუთვნით. თუ თქვენ საანგარიშო წლის დამთავრების შემდეგ წარადგენთ საშემოსავლო გადასახადის წლიურ დეკლარაციას გადახდილი გადასახადის გადაანგარიშების და ანაზღაურების მიხედვით (რისი უფლებაც გაქვთ), იგივე შედეგს მიიღებთ, რადგან სსკ 168-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის "ვ" პუნქტის მიხედვით, ამ დეკლარაციაში შეიტანება 150 000-100 000=50 000 ლარი, რომლიდანაც საშემოსავლო გადასახადი ისევ 6 000 ლარია, ვინაიდან საშემოსავლო გადასახადის წლიურ დეკლარაციის მიხედვით გამოანგარიშებული გადასახადი სსკ 190-ე მუხლის მიხედვით შემცირებას არ ექვემდებარება.

კითხვა: 1) რა არის ქონების გადაფასების საფუძველი, თვითონ შეუძლია ააფასოს თუ აუცილებელია აუდიტის შეფასება? რა ბუღალტრული გატარება ექნება?

2) ქონებაზე დარიცხულია ცვეთა. აფასების დროს რა ბუღალტრული გატარება ექნება?

3) თუკი ფასთა სხვაობა მოხვდა 5-იან ჯგუფში, თუ ხდება დაბეგვრა?
4) თუ რაღაც პერიოდის მერე გაიყიდა, რა ბუღალტრული გატარება ექნება?

პასუხი: 1) ზოგადად, მეწარმემ ნებისმიერ დროს შეიძლება მოახდინოს თავისი ქონების შეფასება, მათ შორის საკუთარი ძალებითაც, მაგრამ თუ მას სურს, რომ ქონების რეალური ღირებულება ასახოს ბალანსში, ეს შეუძლია გააკეთოს ძირითადი საშუალებების მიმართ, ვინაიდან მათი გადაფასება ნებადართულია ბასს 16-ით. ძირითადი საშუალებებისაგან განსხვავებით, სასაქონლო-მატერიალური მარაგის ასახვა ბალანსში ბასს 2-ის მიხედვით ნებადართულია მხოლოდ მათ თვითღირებულებასა და ნეტო-სარეალიზაციო ღირებულებას შორის უმცირესი თანხით. ძირითადი საშუალებების გადაფასებისას აუდიტის შეფასება სასურველია, რადგან ეს უზრუნველყოფს მათ ობიექტურად შეფასებას რეალური ღირებულებით. ბუღალტრულ გატარებას ექნება სახე:

დ-ტი 21xx კ-ტი 5420.

2) ბასს 16 "ძირითადი საშუალებების" მიხედვით 35-ე მუხლის მიხედვით, შესაძლებელია ორივე შემთხვევა:

ა) ცვეთის თანხა გადაანგარიშდეს ძირითადი საშუალების მთლიანი საბალანსო ღირებულების ცვლილების პროპორციულად ისე, რომ გადაფასების შემდეგ აქტივის საბალანსო ღირებულება უდრიდეს მის გადაფასებულ ღირებულებას.

ბუღალტრულ გატარებას ექნება სახე:

დ-ტი 21xx კ-ტი 5420 და დ-ტი 5420 კ-ტი 22xx;

ბ) ცვეთის თანხა გამოაკლდეს აქტივის მთლიან საბალანსო ღირებულებას, ხოლო შემდეგ მიღებული სხვაობა გადაანგარიშდეს აქტივის გადაფასებულ ღირებულებამდე.

ბუღალტრულ გატარებებს ექნება სახე:

დ-ტი 22xx კ-ტი 21xx და დ-ტი 21xx კ-ტი 5420.

3) თუ საწარმომ ასახა ძირითადი საშუალებების გადაფასების თანხა (ნაზრდი) თავის ბალანსში, მაშინ ფასს-ების მიხედვით, ეს რეზერვია, რომელიც ფინანსური აღრიცხვის თვალსაზრისით, მოგებად აღიარდება მხოლოდ აქტივის გაყიდვის შემდეგ. საგადასახადო თვალსაზრისით კი, მიგვაჩნია, რომ ადგილი აქვს მოგების გადასახადით დასაბეგრ ერთობლივ შემოსავალში ასაღიარებელ შემოსულობას სსკ 176-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, რადგან ამ დროს ხდება საწარმოს წმინდა აქტივების ზრდა. მართალია, ჩვენთვის ცნობილია საგადასახადო ორგანოს წერილი, რომელშიც ნათქვამია, რომ ძირითადი საშუალებების აფასების თანხა არ იბეგრება, მაგრამ ჩვენი პოზიცია მისგან განსხვავებულია.

4) გადაფასებული ძირითადი საშუალების გაყიდვისას მისი ბალანსიდან ჩამოწერა ხდება ჩვეულებრივ, მისი საბალანსო ღირებულებისა და ცვეთის გათვალისწინებით. ამავდროულად უნდა მოხდეს ამ ძირითადი საშუალების გადაფასების დარჩენილი რეზერვის გადატანა არასაოპერაციო შემოსავლის ანგარიშზე ბუღალტრული გატარებით:

დ-ტი 5420 კ-ტი 8130.

კითხვა: ღვინის ქარხნების მუშაობის განმავლობაში რა სახის ლიცენზიები გაიცემა? გთხოვთ გვიპასუხოთ ციკლების მიხედვით, ყურძნის მიღება, გადამუშავება, რეალიზაცია - ვინ არის ამ ლიცენზიების გამცემი ორგანო?

პასუხი: ამ ლიცენზიებსა და ნებართვებს ადრე გასცემდა საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროსთან არსებული საჯარო სამართლის იურიდიული პირი - ვაზისა და ღვინის დეპარტამენტი "სამტრესტი". ამჟამად კი საქართველოს 2005 წლის 24 ივნისის კანონი "ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ" არ ითვალისწინებს აღნიშნულ საქმიანობაზე რაიმე სახის ლიცენზიებისა და ნებართვების გაცემას. შესაბამისი ცვლილება (ლიცენზიებისა და ნებართვების გაცემის მოვალეობის გაუქმება) შესულია "სამტრესტის" დებულებაშიც. "ვაზისა და ღვინის შესახებ" საქართველოს 1998 წლის 12 ივნისის კანონის თანახმად, მევენახეობაში და მეღვინეობაში დასაქმებულ მეწარმეებს ევალებათ მხოლოდ "სამტრესტის" ინფორმირება ამ კანონით განსაზღვრულ ზოგიერთ შემთხვევაში.

მკითხველის ქვემოთმოყვანილ შეკითხვას პასუხობს ადვოკატიგიორგი ბოჭორიშვილი (8-99-507-570).

კითხვა: საცხოვრებელი კორპუსის ეზოში არსებული გარაჟის ტიპის ფართის დაკანონების შესახებ არსებობს თუ არა რაიმე კანონი, ხდება თუ არა მისი საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია?

პასუხი: "ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ" საქართველოს კანონის (2007 წლის 11 ივლისი #5274-რს) შესაბამისად ფიზიკური და იურიდიული პირების საკუთრების უფლება შეიძლება აღიარებულ იქნას შემდეგი კატეგორიის მიწის ნაკვეთებზე:

ა) მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული მიწა - სახელმწიფოს საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან მის გარეშე, რომელზედაც ფიზიკურ პირს მართლზომიერი მფლობელობის უფლება წარმოეშვა 1999 წლის 1 იანვრამდე;

ბ) სარგებლობაში არსებული მიწა - სახელმწიფოს საკუთრების არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან მის გარეშე, რომელზედაც ფიზიკურმა ან კერძო სამართლის იურიდიულმა პირმა ან კანონით გათვალისწინებულმა სხვა ორგანიზებულმა წარმონაქმნმა სარგებლობის უფლება მოიპოვა 1998 წლის 12 ნოემბრამდე ან ამ მიწაზე განთავსებული შენობა-ნაგებობა საკუთრებაში აქვს 2007 წლის 1 იანვრამდე, აგრეთვე იმ კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით გადაცემული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რომელთა დამფუძნებელიც არის სახელმწიფო;

გ) თვითნებურად დაკავებული მიწა - ფიზიკური ან კერძო სამართლის იურიდიულმა პირის ან კანონით გათვალისწინებულმა სხვა ორგანიზებულმა წარმონაქმნის მიერ 2007 წლის 1 იანვრამდე თვითნებურად დაკავებული სახელმწიფოს საკუთრების სასოფლო ან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობით (აშენებული, მშენებარე ან დანგრეული) ან მის გარეშე, რომელიც საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის მომენტისათვის სახელმწიფოს მიერ არ არის განკარგული.

მართლზომიერ მფლობელობაში ან სარგებლობაში არსებულ, აგრეთვე თვითნებურად დაკავებულ მიწაზე საკუთრების უფლების აღიარებაზე უფლებამოსილია შესაბამისი ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანო, რომელიც უფლებამოსილებას ახორციელებს კომისიის მეშვეობით.

"ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ" საქართველოს კანონის (2007 წლის 11 ივლისი #5277-რს) შესაბამისად თქვენს კორპუსში საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართების მესაკუთრეებმა უნდა შექმნან ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა. საჯარო რეესტრში უნდა დადგინდეს და საკუთრებაში გატარდეს თქვენი კორპუსის მიერ დაკავებული მიწის ნაკვეთი - "ეზო", რის შემდეგ აღნიშნული ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა კრებაზე გადაწყვეტს "გარაჟების" განთავსებასა და მათ კუთვნილებას.